VAN HERMON TOT RODE ZEE (1)

---

1. Inleiding

Voor veel gelovigen heeft de rivier de Jordaan een grote symbolische betekenis. Zo kennen we in het Nederlands de uitdrukking “de doodsjordaan”. Denk hierbij maar aan verschillende geestelijke liederen, bijvoorbeeld “Zie ons wachten aan de stromen, aan de oever der rivier. Straks zal onze Bootsman komen en wij varen af van hier”. Als het einde van ons leven nadert, mogen we erop vertrouwen dat de Heer ons zal helpen om “de rivier” over te steken naar de eeuwigheid.

De Jordaan is de laagst gelegen rivier ter wereld en loopt vanaf de berg Hermon in het noorden van Israël naar de Dode Zee in Israël/Jordanië. Het dal waardoor de rivier stroomt is een uniek gebied, omdat het ver beneden het niveau van de Middellandse Zee ligt. Nergens ter wereld tref je eenzelfde gebied aan. Op een landkaart is zelfs goed te zien dat het dal zich uitstrekt tot de Rode Zee. In deze Bijbelstudie staat het Jordaandal centraal. Veel belangrijke Bijbelse gebeurtenissen spelen zich in of rond dit unieke dal af, bijvoorbeeld: de verwoesting van Sodom en Gomorra; de doortocht van de kinderen Israëls door de Schelfzee en de Jordaan; het optreden van de Here Jezus in Judea en Galilea, enzovoorts. Meestal staan we niet stil bij de plaatsen, namen en landschappen die ons in deze geschiedenissen worden voorgesteld. Als we ons daarin verdiepen, blijkt het telkens om hetzelfde dal te gaan. Maar waarom vinden zoveel belangrijke Bijbelse gebeurtenissen juist dáár plaats? En als ze van zo’n grote waarde zijn in de Schrift, wat willen deze namen en landschappen ons dan vertellen?

Voor een antwoord op deze vragen ondernam Ab Klein Haneveld in 2007, 2008 en 2018 verschillende malen – met en zonder een groot gezelschap – een reis naar het Jordaandal. Hij kwam tot verrassende ontdekkingen, die de betrouwbaarheid van de Bijbel bevestigen. Bijvoorbeeld in de overblijfselen van de verwoeste steden Sodom en Gomorra, de plaats waar de kinderen Israëls door de Schelfzee trokken en de verborgen rotsstad Petra waar Israël in de toekomst zal schuilen. Naast de Bijbelse uitleg zijn al zijn bevindingen in deze studie verwerkt. Kleurenfoto’s en landkaarten, waarop plaatsnamen en routes zijn aangegeven, verduidelijken bepaalde Bijbelteksten. Via internet, in het bijzonder Google Earth (satellietkaarten en -foto’s), is het mogelijk om zelf verschillende plaatsen te verkennen. Dat is zeker de moeite waard! Al deze zichtbare overblijfselen zullen u op een speciale manier bij Gods Woord bepalen. De namen en landschappen tussen Hermon en Rode Zee illustreren het werk dat de Heer doet en zullen in de toekomst nog een belangrijke rol vervullen.

^-info-

2. DE GROTE SLENK

Abram en Lot

In Genesis 13 wordt voor de eerste keer in de Bijbel over het Jordaandal gesproken. We lezen hier dat Abram zich vestigde tussen Bethel en Ai.

1. Alzo toog Abram op uit Egypte naar het zuiden, hij en zijn huisvrouw, en al wat hij had, en Lot met hem.
2. En Abram was zeer rijk, in vee, in zilver, en in goud.
3. En hij ging, volgens zijn reizen, van het zuiden tot Bethel toe, tot aan de plaats, waar zijn tent in het begin geweest was, tussen Bethel, en tussen Ai;
4. Tot de plaats des altaars, dat hij in het eerst daar gemaakt had; en Abram heeft aldaar den Naam des HEEREN aangeroepen. ^{Genesis 13 : 1-4 info}

De roeping van Abraham staat in de Bijbel model voor de roeping van elke gelovige. Daarom wordt Abraham, “de vader van alle gelovigen” genoemd. Zoals Abraham zijn land, zijn maagschap (zijn bloedverwanten) en zijn vaders huis verliet, zo wordt elke gelovige opgeroepen dat te verlaten. Daar is een goede reden voor, want wat men zou verlaten, is ten dode opgeschreven. Het is van tijdelijke aard en zal verdwijnen. In deze oude Schepping heerst de zonde, zij is aan het verderf onderworpen en kan niet blijven bestaan.

7. En er was twist tussen de herders van Abrams vee, en tussen de herders van Lots vee. Ook woonden toen de Kanaänieten en Ferezieten in dat land.
8. En Abram zeide tot Lot: Laat toch geen twisting zijn tussen mij en tussen u, en tussen mijn herders en tussen uw herders; want wij zijn mannen broeders.
9. Is niet het ganse land voor uw aangezicht? Scheid u toch van mij; zo gij de linkerhand kiest, zo zal ik ter rechterhand gaan; en zo gij de rechterhand, zo zal ik ter linkerhand gaan. ^{Genesis 13 : 7-9}

Abram en Lot kregen onenigheid, omdat het land te vol was vanwege Kanaänieten en Ferezieten. Strikt genomen had Lot oudere rechten dan Abram. Hij was de oudste zoon van een oudere broer van Abram en hoger in rang binnen de familie, daarom mocht hij eerst kiezen. Typologisch komt de oude mens (Lot) altijd als eerste en daarna de nieuwe mens (Abraham). De naam van Lot wijst hier al op. Het woord Lot betekent “sluier” of “bedekking”. Lot zag het allemaal niet zo scherp. Onze oude mens ziet ook alleen aan wat voor ogen is, want wij hebben een bedekking over ons aangezicht. Volgens de etymologie (= wetenschap die de oorsprong en herkomst van woorden opspoort) is het woord Lot terug te vinden in het Engelse woord “clothes”, dat “kleding” of “bedekking” betekent, maar ook in het Engelse woord “lid”, dat “deksel” betekent.

De ganse vlakte der Jordaan 

En Lot hief zijn ogen op, en hij zag de ganse vlakte der Jordaan, dat zij die geheel bevochtigde; eer de HEERE Sodom en Gomorra verdorven had, was zij als de hof des HEEREN, als Egypteland, als gij komt te Zoar. ^{Genesis 13 : 10}

Meestal lezen we eroverheen, maar in dit vers staat dat er een rivier stroomde met vruchtbare uiterwaarden, waar veel verbouwd werd. Tegenwoordig zien we dat de Jordaan tussen twee bergruggen in ligt, zowel aan de westzijde als aan de oostzijde. Daartussen is een breedte van een paar kilometer, namelijk “de vlakte der Jordaan”. Het woord dat hier vertaald is met “vlakte” geeft helemaal niet de indruk van bergen. Het Hebreeuwse woord voor vlakte is “kikkar” en dat wordt vertaald met: munt; cirkel; brood; koek; cake; talent goud of zilver (in de zin van een broodje goud of zilver). Een munt is rond en vlak en een brood was van oudsher ook rond en vlak. Het woord kikkar wordt dus gebruikt voor het gebied “rond” de Jordaan. De Jordaan ligt in het midden en het gaat om het gebied dat hier rond ligt. In het Nederlands gebruiken we het woord rond op dezelfde manier, namelijk het gebied dat aan “weerszijden” van de Jordaan ligt. De term “vlakte der Jordaan” oftewel “het rond der Jordaan”, wordt nu nog in het Hebreeuws “KikkarYarden” genoemd.

^-info-

Als we dat terugbrengen op de Jordaanvlakte dan zien we dat het gebied er nu anders uitziet. Lot keek van grote afstand in het rond en zag de “ganse vlakte der Jordaan”. Vandaag de dag is het onmogelijk om van afstand over de hele vlakte te kijken, zoals Lot wel deed. Het gebied is niet vlak, links en rechts liggen bergen. Blijkbaar zag het er voor de verwoesting van Sodom en Gomorra anders uit. De rivier de Jordaan bevochtigde toen het hele gebied aan weerszijden. De vruchtbare uiterwaarden zagen eruit als Egypteland. In Egypte is immers de groene strook rond de Nijl van grote afstand al te zien. Sodom en Gomorra lagen voor hun verwoesting in deze vruchtbare vlakte. Het hele gebied zag eruit als de hof des HEEREN. Hiermee wordt verwezen naar de hof van Eden uit Genesis 2. De Jordaan ligt nu veel te diep, wel 200 tot 400 meter beneden zeeniveau.

Zo koos Lot voor zich de ganse vlakte der Jordaan, en Lot trok tegen het oosten; en zij werden gescheiden, de een van den ander. ^{Genesis 13 : 11}

Lot en Abram woonden tussen Bethel en Ai. Dat ligt westelijk van de Jordaan. Lot koos voor de ganse vlakte der Jordaan. De steden Sodom en Gomorra hoorden bij deze vlakte. Hij trok weg naar het oosten en zo werden ze van elkaar gescheiden.

Abram dan woonde in het land Kanaän; en Lot woonde in de steden der vlakte, en sloeg tenten tot aan Sodom toe. ^{Genesis 13 : 12}

Lot ging in “de steden der vlakte” wonen. In dit vers wordt weer het Hebreeuwse woord kikkar gebruikt voor vlakte. Deze steden lagen dus in het gebied rond de Jordaan. Sodom lag zuidelijker dan Bethel en Ai. Op een moderne landkaart van Israël wordt nog steeds “Sedom” aangegeven. Men bedoelt daarmee het gebergte. Deze witte berg bestaat geheel uit as of gips; dat is verbrande kalksteen. De stad Sodom moet in het zuiden van de Dode Zee hebben gelegen, niet op de bodem van de Dode Zee, maar er naast.

Er wordt beweerd dat de Jordaan vroeger vanaf het noorden door het meer van Galilea stroomde, door de Dode Zee, door de Wadi Araba en eindigde in de Golf van Akaba. Hoe komt men daarbij? Vanwege klei of leem dat daar te vinden is. Dat moet aangevoerd zijn door de Jordaan. Deze bewering brengt wel enige problemen met zich mee, maar als we de Bijbel letterlijk nemen, moeten we ons hierbij aansluiten.

Lijmputten in het dal Siddim

En het geschiedde in de dagen van Amrafel, den koning van Sinear, van Arioch, den koning van Ellasar, van Kedor-laomer, den koning van Elam, en van Tideal, den koning der volken;
Dat zij krijg voerden met Bera, koning van Sodom, en met Birsa, koning van Gomorra, Sinab, koning van Adama, en Semeber, koning van Zeboïm, en den koning van Bela, dat is Zoar.  ^{Genesis 14 : 1, 2}

Boven dit tekstgedeelte staat in de Statenvertaling: “Een krijgstocht van Abram”. In werkelijkheid was het een krijgstocht van vier koningen uit Babel of Mesopotamië (vers 1) tegen vijf koningen (vers 2) uit het dal Siddim. De vijf steden waren al jaren onderworpen, en daarmee schatplichtig, aan de koningen van Babel. Deze vijf kwamen in opstand. Het gevolg was dat de vier koningen met hun legers via het noorden het land Kanaän binnenkwamen. Waarom streden ze met elkaar? Ze zochten rijkdom. Het waren dus welvarende steden.

^-info-

Deze allen voegden zich samen in het dal Siddim, dat is de Zoutzee. ^{Genesis 14 : 3}

Deze koningen kwamen samen in het dal Siddim. Er staat achter geschreven: “dat is de Zoutzee”. In de Hebreeuwse grondtekst staat er: “dezelve is” of “hetwelk is de Zoutzee”. Alle commentaren zeggen dat deze toevoeging achteraf gegeven is door de redacteur van het boek Genesis. Hier wordt uitgelegd dat het dal Siddim nu de Zoutzee is. Zoutzee is de Bijbelse naam voor wat wij de Dode Zee noemen. Toen die legers zich daar verzamelden, bestond de Zoutzee of Dode Zee niet. Het was immers een vlakte waar de Jordaan doorheen liep naar het zuiden.

Het woord dal: betekent letterlijk: diep zijn, dat wat diep is. Het woordenboek geeft als betekenis van het woord dal diepte; laagte; vallei of depressie (= geologische term en betekent: een gebied dat lager ligt dan het zeeniveau).

^-info-

Het woord Siddim is eigenlijk hetzelfde woord voor Sodom. Siddim komt van het Hebreeuwse woord “sada” en betekent: doordrenken, dat wat doordrenkt is. Waarmee wordt het doordrenkt? Met water. Het dal Siddim was dus een diepte in het Jordaandal, dat doordrenkt was met water.

4.Twaalf jaren hadden zij Kedor-laomer gediend; maar in het dertiende jaar vielen zij af
5. Zo kwam Kedor-laomer in het veertiende jaar, en de koningen, die met hem waren, en sloegen de Refaieten in Asteroth-karnaim, en de Zuzieten in Ham, en de Emieten in Schave-kiriathaim
6. En de Horieten op hun gebergte Seir, tot aan het effen veld van Paran, hetwelk aan de woestijn is. ^{Genesis 14 : 4-6}

Deze koningen trokken op “tot aan het effen veld van Paran” in het gebied van Seïr. Voor ons is dat een vreemde uitdrukking, want tegenwoordig is Paran een gebergte. Het ligt in het gebied van Edom, waar ook Petra ligt. Vanaf een hoogvlakte zak je naar beneden de bergen in tot 300 à 400 meter beneden de zeespiegel. Je bent dan in een ravijn zuidelijk van de Dode Zee. Het dal is hier wat breder en wordt de Wadi Araba genoemd. Een wadi is een rivier of een beek waar meestal geen water in staat. Het vlakke veld van Paran, zoals hier beschreven wordt, bestaat nu niet meer.

7. Daarna keerden zij wederom, en kwamen tot En-mispat, dat is Kades, en sloegen al het land der Amalekieten, en ook den Amoriet, die te Hazezon-thamar woonde.
8. Toen toog de koning van Sodom uit, en de koning van Gomorra, en de koning van Adama, en de koning van Zeboïm, en de koning van Bela, dat is Zoar; en zij stelden tegen hen slagorden in het dal Siddim,
9. Tegen Kedor-laomer, den koning van Elam, en Tideal, den koning der volken, en Amrafel, den koning van Sinear, en Arioch, den koning van Ellasar; vier koningen tegen vijf. ^{Genesis 14 : 7-9}

Deze slag vond plaats in het dal Siddim, namelijk in het doordrenkte dal waar nu de Dode Zee ligt.

Het dal nu van Siddim was vol lijmputten; en de koningen van Sodom en Gomorra vluchtten, en vielen aldaar; en de overgeblevenen vluchtten naar het gebergte. ^{Genesis 14 : 10}

In het dal van Siddim waren veel lijmputten. Het is bekend dat in het ondiepe deel van de zuidelijke punt van de Dode Zee vandaag de dag nog steeds asfalt boven komt drijven. Daarom beweert men dat deze putten asfaltputten waren. In de Statenvertaling heeft men het vertaald met lijmputten. Maar als we de King James Version erop naslaan, dan staat er asfaltputten in plaats van lijmputten. Volgens de Joden moet de Hebreeuwse vertaling van het woord lijm, niet asfalt zijn, maar “klei” of “leem”. Vroeger gebruikte men leem als een soort specie of lijm om dingen aan elkaar te plakken. In dit vers wordt dus gesproken over leemputten of kleiputten.

Het Hebreeuwse woord voor put is “beer”. In de naam Berseba is dit woord beer weer terug te vinden. Beer betekent volgens het woordenboek: verhelderen; van duister naar licht komen. Zo brengt een bron helder water voort uit de duistere diepte. In het Nederlands gebruiken wij het woord “opborrelen”, dat wil zeggen: naar boven komen; aan de dag treden; iets uit de diepte komt naar boven. Beer is zelfs verwant aan het Engelse woord “bare”, dat “naakt” betekent. Bij een put of een bron komt het water vanuit de diepte aan de oppervlakte. Het verdwijnt niet in de diepte, het komt juist naar boven. Bij een lijmput komt dus leem of klei uit de diepte naar boven.

Het Hebreeuwse woord voor lijm is “chamar.” ^-info- Volgens de etymologie betekent het woord chamar: dat wat aan de oppervlakte komt. Daarom wordt het met “asfalt” vertaald. De betekenis van het woord chamar is verwant aan die van put, namelijk dat wat door water wordt aangevoerd. Wat wordt er door water aangevoerd? Leem of klei. In het drassige gebied van het dal Siddim borrelde water op. Dat water was vermengd met leem. Tegenwoordig zijn in de omgeving van de Dode Zee nog steeds zulke leemputten te vinden. Je moet niet in zo’n put terecht komen, want je zakt erin weg. Het is zachte grond, omdat er water omhoog welt. Sommige delen van het gebied rond de Dode Zee zijn daarom afgezet met hekken, zodat toeristen er niet kunnen komen. De grondsoort is klei en kan soms zomaar wegzakken. Dit wijst erop dat daar zoet water heeft gestroomd.

De vraag is waarom de koningen van Sodom en Gomorra vluchtten en aldaar vielen? Vanwege de drassige grond, omdat leem- of kleiputten daar opborrelden. Je kunt ook zeggen: het gebied was “siddim”. In het Engels kennen we nog het aanverwante woord “sodden”, dat “doordrenkt” (van water) betekent. Uit dit alles kunnen we concluderen dat vroeger de Jordaan daar heeft gestroomd. Klei wordt immers aangevoerd door rivieren. Het moet dus gezond gebied geweest zijn, maar op een gegeven moment is dat veranderd. Geologen duiden het gebied aan als “Alluvium”, dat wil zeggen dat het een jong gebied is met jonge grond, namelijk van na de laatste IJstijd. ^-info-

11. En zij namen al de have van Sodom en Gomorra, en al hun spijze, en trokken weg.
12. Ook namen zij Lot, den zoon van Abrams broeder, en zijn have, en trokken weg; want hij woonde in Sodom.
13. Toen kwam er een, die ontkomen was, en boodschapte het aan Abram, den Hebreer, die woonachtig was aan de eikenbossen van Mamre, den Amoriet, broeder van Eskol, en broeder van Aner, welke Abrams bondgenoten waren.
14. Als Abram hoorde, dat zijn broeder gevangen was, zo wapende hij zijn onderwezenen, de ingeborenen van zijn huis, driehonderd en achttien, en hij jaagde hen na tot Dan toe.
15. En hij verdeelde zich tegen hen des nachts, hij en zijn knechten, en sloeg ze; en hij jaagde hen na tot Hoba toe, hetwelk is ter linkerhand van Damaskus.
16. En hij bracht alle have weder, en ook Lot zijn broeder en deszelfs have bracht hij weder, als ook de vrouwen, en het volk.
17. En de koning van Sodom toog uit, hem tegemoet (nadat hij wedergekeerd was van het slaan van Kedor-laomer, en van de koningen, die met hem waren), tot het dal Schave, dat is, het dal des konings. ^{Genesis 14 : 11-17}

Voor die dagen was het een internationale oorlog. De legers van Babel kwamen in het land Kanaän, veroverden vijf steden en trokken met de buit weg. Vervolgens joeg Abram hen na met zijn legers, tot Damaskus aan toe en versloeg ze.

Het woord Schave wordt vertaald met: vlak; egaal; effen; gelijk. Ons Nederlandse woord schaven is hierin terug te vinden. Dat betekent “vlak maken” of “egaliseren”. Maar ook het woord savanne is hiervan afgeleid. Een savanne is een grote vlakte waar weinig groeit. Het dal Schave was dus een vlak dal.

Het ontstaan van de Slenk

In Genesis 13 en 14 wordt met name gesproken over het dal Siddim, dat modderig was, maar ook vruchtbaar. Al het andere dat wij vandaag de dag op een landkaart hebben staan, was er niet. De Jordaan liep toen gewoon door naar de Golf van Akaba. Pas later kwam de Dode Zee daartussen. Maar hierbij stuiten we op een probleem, want de oppervlakte van de Dode Zee is ruim 400 meter beneden de zeespiegel van de Middellandse Zee en van de Golf van Akaba. Als de Jordaan vroeger gewoon rechtdoor liep naar de Golf van Akaba, dan moet het water 400 meter omhoog gestroomd zijn. Of… het dal Siddim lag vroeger 400 meter hoger en het gebied daar direct omheen ook.

Volgens de kaart ziet het er heel logisch uit dat de Jordaan vroeger van de berg Hermon naar het zeeniveau bij de Golf van Akaba liep. Maar men wil dit niet geloven vanwege het grote verschil in zeeniveau van de Dode Zee en de Golf van Akaba. Daarom beweert men dat het water van de Jordaan in de lijmputten verdwijnt. Als we de Bijbelse betekenis van het woord put voor waar aannemen, dan kan het water daar niet verdwijnen, want een put is een plaats waar iets uit omhoog komt. Toch is de meest logische gedachte dat de Jordaan vroeger in de Golf van Akaba uitstroomde. Dit betekent echter dat het hele gebied 400 meter gezakt is. Wanneer is dat gebeurd? Na Genesis 13 en 14, toen de Heer Sodom en Gomorra verwoestte. Vanwege deze gebeurtenis is toen dit diepe dal ontstaan.

^-info-

Dit hele gebied is uniek in de wereld, omdat het ver beneden het niveau van de Middellandse zeespiegel ligt. Nergens ter wereld wordt eenzelfde gebied gevonden. Het wordt officieel de “diepste depressie ter wereld” genoemd. Vanwege de verwoesting van Sodom en Gomorra moet de Dode Zee ontstaan zijn. Ten zuiden van de Dode zee loopt het terrein weer naar boven tot het bij Gharandal, dat ongeveer ter hoogte van Petra ligt, een hoogte bereikt van circa 200 meter boven de zeespiegel. Daarna loopt het weer af naar Akaba, waar het verdwijnt in de diepten van de gelijknamige golf, waarvan het diepste punt ongeveer 1800 meter schijnt te zijn. Dat het dal ter hoogte van Petra ruim boven de zeespiegel ligt, doet er niets aan af dat het hele gebied deel uitmaakt van de slenk. Petra zelf is gelegen in de oostelijke flank van deze slenk.

Het in het noorden gelegen meer van Galilea ligt ongeveer 200 tot 210 meter beneden de zeespiegel. Maar als we er vanuit gaan dat het dal van Siddim vroeger op het niveau van de Middellandse Zee gelegen heeft, dan moet het water van de Jordaan vanaf het meer van Galilea naar de Dode Zee meer dan 200 meter omhoog gekropen zijn. Dit kan natuurlijk niet. Maar hoe kunnen we dat dan wel verklaren? Niet alleen het dal van Siddim is gezakt, maar ook het meer van Galilea. Dus niet alleen het gebied zuidelijk van de Dode Zee, maar ook het gebied noordelijk van de Dode Zee. Boven het meer van Galilea lag vroeger het “Hulehmeer” (dat bestaat nu niet meer). Dit meer lag twee meter boven het zeeniveau. Tussen het Hulehmeer en het meer van Galilea ligt zestien kilometer Jordaan, met een enorm verval van 210 meter.

Uit dit alles is de conclusie gerechtvaardigd dat door de verwoesting van Sodom en Gomorra het hele gebied, vanaf het Hulehmeer tot aan Akaba, verzakt is. Er gebeurde dus veel meer toen God Zijn oordeel gaf over de steden Sodom, Gomorra, A’dama en Zeboïm. Door dit oordeel Gods is deze Slenk ontstaan en misschien zelfs de Golf van Akaba en de Rode Zee. Het zou kunnen, maar we weten het niet met zekerheid. Officieel wordt dit dal de Syrisch-Afrikaanse Slenk genoemd, omdat het gebied zich uitstrekt tot in Kenia.

Volgens het Nederlands is een slenk: een greppel, een diepte met aan weerszijden een oever. In het Engels, maar ook in de geografie, noemt men een slenk, een rift. Bij een rift is sprake van twee breuklijnen in de aardkorst. Het gebied dat tussen de twee breuklijnen in ligt, is naar beneden gezakt.

Een ander voorbeeld van een slenk komen we in Europa tegen bij de Rijn. Zo is het hele gebied van Koblenz naar Basel een slenk of een rift. Aan weerszijden zie je bergen. Dat wordt de Rift Valley van de Rijn genoemd.

De Great Rift Valley waar wij over spreken is veel groter. Deze Rift Valley begint in Libanon onder aan de berg Hermon en loopt door het Jordaandal, langs de Dode Zee, tot aan de golf van Akaba. Het zet zich zelfs voort in de Golf van Akaba en strekt zich uit tot in Kenia. Daar houdt het op een slenk te zijn, omdat de twee breuklijnen samenkomen en één breuklijn vormt die zich voortzet tot in het Drakensgebergte in Zuid-Afrika. Zo kun je in Oost-Transvaal zien dat het vlakke land zomaar ophoudt en honderden meters bijna recht naar beneden valt. Het land is hier langs de breuklijn compleet naar beneden gezakt. Men noemt dat het Hoge veld en het Lage veld. Dat is een uitloper van de Great Rift Valley. De totale breuklijn loopt over een paar duizend kilometer, vanaf Syrië tot aan Zuid-Afrika.

Vermoedelijk is het noordelijk deel van de Slenk ontstaan bij de verwoesting van Sodom en Gomorra. Hierbij is het gebied naar beneden gezakt, terwijl uit de aarde brandende zwavel omhoog kwam en vervolgens vanuit de hemel neerstortte op deze steden. Bij deze gebeurtenis zijn waarschijnlijk ook de zoutbergen rond Sodom ontstaan. Want waar komt zout vandaan, als het niet uit de zee is? Uit de aarde. Bij een aardbeving verzakt immers de grond, waardoor allerlei zaken uit de grond omhoog kunnen komen, bijvoorbeeld zout. Niet alleen de Dode Zee is toen ontstaan, maar ook het hele gebied rond Jericho is toen naar beneden gezakt.

Jericho ligt aan de Jordaan, 400 meter beneden het niveau van de Middellandse Zee. Men zegt dat het de laagst gelegen stad op aarde is. Als je vanaf Jericho naar Jeruzalem gaat, moet je eerst 400 meter stijgen tot zeeniveau en vervolgens nog eens 1000 meter omhoog naar de stad. En dit alles over maar enkele kilometers. Het is dus een verbazend steile weg. Om de paar honderd meter staat een bordje met daarop hoeveel meter men boven of onder het zeeniveau is.

^-info-

Het aangezicht van Sodom

1. Daarna verscheen hem de HEERE aan de eikenbossen van Mamre, als hij in de deur der tent zat, toen de dag heet werd.
2. En hij hief zijn ogen op en zag; en ziet, daar stonden drie mannen tegenover hem; als hij hen zag, zo liep hij hun tegemoet van de deur der tent, en boog zich ter aarde.
3. En hij zeide: Heere! heb ik nu genade gevonden in Uw ogen, zo gaat toch niet aan Uw   knecht voorbij. ^{Genesis 18 : 1-3}

God verscheen aan Abraham (in drievoud) bij de eikenbossen van Mamre. Deze eikenbossen waren te vinden bij de stad Hebron. Hebron ligt ten westen van de Dode Zee.

^-info-

Toen stonden die mannen op van daar, en zagen naar Sodom toe; en Abraham ging met hen, om hen te geleiden. ^{Genesis 18 : 16}

“Toen stonden die mannen op van daar, en zagen naar Sodom toe”. Volgens het Nederlands is dat vreemd uitgedrukt. In het Hebreeuws staat er: “ze keken naar het aangezicht van Sodom”. Ze keken niet alleen in de richting van Sodom, maar ze zagen Sodom liggen. Het woord “aangezicht” is in de Nederlandse vertaling weggelaten. Het Hebreeuwse woord voor aangezicht is “paniem”. Dat betekent: oppervlakte; profiel; buitenkant. De Interlinear Bible geeft als vertaling: zij zagen “on the face of Sodom”. Zij zagen Sodom dus werkelijk liggen. In de praktijk zou dat vanaf die plaats helemaal niet kunnen, want Hebron ligt hoog, namelijk ver boven de zeespiegel. Als men vanaf het gebergte naar het oosten kijkt, ziet men de Dode Zee liggen in een dal, steil naar beneden, ongeveer 800 à 900 meter lager. Het is onmogelijk om vanaf die plaats een stad te zien liggen. Toch staat hier dat ze de stad wél zagen! Dat moet dan betekenen dat de stad veel hoger lag, ongeveer op hetzelfde niveau als Hebron. Vers 16 bevestigt hiermee dat het hele gebied een paar honderd meter hoger heeft gelegen.

Sodom

13. Want wij gaan deze plaats verderven, omdat haar geroep groot geworden is voor het aangezicht des HEEREN, en de HEERE ons uitgezonden heeft, om haar te verderven.
14. Toen ging Lot uit, en sprak tot zijn schoonzonen, die zijn dochteren nemen zouden, en zeide: Maakt u op, gaat uit deze plaats; want de HEERE gaat deze stad verderven. Maar hij was in de ogen zijner schoonzonen als jokkende.
15. En als de dageraad opging, drongen de engelen Lot aan, zeggende: Maak u op, neem uw huisvrouw, en uw twee dochteren, die voorhanden zijn, opdat gij in de ongerechtigheid dezer stad niet omkomt.
16. Maar hij vertoefde; zo grepen dan die mannen zijn hand, en de hand zijner vrouw, en de hand zijner twee dochteren, om de verschoning des HEEREN over hem; en zij brachten hem uit, en stelden hem buiten de stad.
17. En het geschiedde als zij hen uitgebracht hadden naar buiten, zo zeide Hij: behoud u om uws levens wil; zie niet achter u om, en sta niet op deze ganse vlakte; behoud u naar het gebergte heen, opdat gij niet omkomt. ^{Genesis 19 : 13-17}

Lot vluchtte met zijn vrouw en dochters de stad uit naar een vlakte. Het woord vlakte is de vertaling van het Hebreeuwse woord “kikkar”. Er staat niet dat het een dal was. Toch beweert men dat Sodom en Gomorra op de bodem van de Dode Zee liggen. Men gebruikt daar Genesis 14 : 3 als argument voor. Als dat werkelijk zo was, dan lag Sodom in een diep dal, want de Dode Zee is erg diep. Andere Schriftplaatsen in de Bijbel suggereren dat Sodom nog als plaats bestaat. Het fungeert immers als voorbeeld en kan dus níet op de bodem van de zee liggen, maar het moet ergens aan de oevers hebben gelegen. De Heer zei tegen Lot: “Behoud u naar het gebergte heen.” Daarvoor moest hij de Jordaanvallei verlaten, want het oordeel zou over de hele vallei komen. Waarschijnlijk trof het oordeel het hele gebied. Het begon in het uiterste noorden boven het Hulehmeer, daarna strekte het zich uit over de hele Jordaanvallei, tot aan Akaba in het zuiden.

Ondanks alle verhalen die de ronde doen over de precieze ligging van Sodom, is het toch bekend waar de stad gelegen heeft. Je kunt de plek gewoon bezoeken! Maar deze plek trekt geen toeristen aan, want men wil er niet aan herinnerd worden dat God daar een oordeel gebracht heeft. Sodom ligt niet op een vlakte, maar tamelijk hoog. Volgens de Bijbel was Sodom een erg grote stad. Het moet aan de westkant van de Dode Zee hebben gelegen, in zuidelijke richting. Je kunt er met jeeps komen. Daarvoor ga je vanaf de weg langs de Dode Zee omhoog de bergen in. Aan de ene kant van de weg, zie je zoutkristallen en aan de andere kant van de weg as of gips. Het zijn de restanten van een stad die 4000 jaar geleden compleet verbrandde.

^-info-

Gips is verbrande kalksteen. Het is wit van kleur en zeer zacht. As is in de Bijbel een beeld van dat wat veroordeeld is en zout is een beeld van het Woord van God. Door het Woord des Heeren is het oordeel daar gekomen. In het hele gebied is het doodstil, er groeit niets meer en er wordt geen leven gevonden. Tijdens de verwoesting van Sodom en Gomorra kwam zwavel omhoog door vulkanische activiteiten. Deze brandende zwavelbolletjes hebben Sodom en andere steden rond de Dode Zee in brand gezet. Als we nu kijken naar de resten van Sodom, dan zien we een soort lagen in de “bergwanden” die ontstaan zijn door verzinking. Deze lagen zijn gegolfd. Ze zijn ontstaan door de verschillende bouwmaterialen die toen gebruikt zijn. Door de enorme hitte en druk zijn ze uitgezet.

^-info-

18 En Lot zeide tot hen: Neen toch, Heere!
19 Zie toch, Uw knecht heeft genade gevonden in Uw ogen, en Gij hebt Uw weldadigheid groot gemaakt, die Gij aan mij gedaan hebt, om mijn ziel te behouden bij het leven; maar ik zal niet kunnen behouden worden naar het gebergte heen, opdat mij niet misschien dat kwaad aankleve, en ik sterve!
20 Ziet toch, deze stad is nabij, om derwaarts te vluchten, en zij is klein; laat mij toch derwaarts behouden worden (is zij niet klein?) opdat mijn ziel leve.
21 En Hij zeide tot hem: Zie, Ik heb uw aangezicht opgenomen ook in deze zaak, dat Ik deze stad niet omkere waarvan gij gesproken hebt.
22 Haast, behoud u derwaarts; want Ik zal niets kunnen doen, totdat gij daarhenen ingekomen zijt. Daarom noemde men den naam dezer stad Zoar. ^{Genesis 19 : 18-22}

De Heer wilde Zoar verwoesten. Lot dacht dat hij niet zo snel naar het gebergte kon vluchtten. Op zijn verzoek, spaarde God Zoar. Zoar bestaat vandaag de dag nog en ligt aan de zuidoostelijke punt van de Dode Zee waar nu een oase is (zie foto). Zoar wordt vertaald met: klein; nederig; belemmerd; waardeloos in de zin van onedel. Uiteindelijk werden er vier steden verwoest. ^-info-

Zwavel en vuur

23 De zon ging op boven de aarde, als Lot te Zoar inkwam.
24 Toen deed de HEERE zwavel en vuur over Sodom en Gomorra regenen, van den HEERE uit den hemel. ^{Genesis 19 : 23, 24}

God deed zwavel en vuur over Sodom en Gomorra regenen. Zwavel en vuur zijn niet twee dingen; het is een hendiadys (= twee begrippen die één verschijnsel omschrijven). Het regende brandende zwavel en dat daalde uit de hemel neer. Maar waar kwam de zwavel vandaan? Omdat het gebied tussen twee breuklijnen ligt, vinden er elke dag aardbevingen plaats. Het is vulkanisch gebied (vergelijk het met Californië). Het oordeel dat God gaf over het dal, was meer dan de verbranding van deze vier steden. Het was een grote aardbeving over een paar honderd kilometer, waardoor deze Grote Slenk is ontstaan. Tijdens de aardbeving kwam brandende zwavel uit de aarde naar boven en dat kwam vervolgens op de steden terecht. Vermoedelijk is het verschrikkelijk heet geweest. Zó heet dat zelfs kalkzandsteen verbrandde. In de omgeving van de steden zijn nog steeds zwavelbolletjes te vinden en zelfs aan de andere kant van de Dode Zee worden ze gevonden. Ze zijn indertijd niet verbrand, maar gesmoord in de as. Meestal zit er gips omheen. Als je het gips breekt, komt er een zwavelbolletje te voorschijn. Zo’n bolletje kun je aansteken; je ruikt dan een zeer sterke zwavellucht.

^-info-

En Hij keerde deze steden om, en die ganse vlakte, en alle inwoners dezer steden, ook het gewas des lands. ^{Genesis 19 : 25}

Er was niet alleen sprake van zwavel uit de hemel, maar ook van omkering. De aarde opende zich en de steden verdwenen naar beneden, maar de aarde sloot zich er niet boven, het gebied bleef open staan. Vergelijk het maar met de leemputten, waarbij de grond ook kan wegzakken.

De vrouw van Lot

En zijn huisvrouw zag om van achter hem; en zij werd een zoutpilaar. ^{Genesis 19 : 26}

^-info-

De vrouw van Lot veranderde in een zoutpilaar toen ze uit Sodom vluchtte, omdat ze achterom keek naar alles wat ze achterliet. Vandaag de dag wijst men in de omgeving van de Dode Zee een zoutconstructie aan met een bordje eronder, waarop staat: “De vrouw van Lot” (zie foto boven). Of het werkelijk om de vrouw van Lot gaat, valt natuurlijk niet meer te achterhalen. De vrouw van Lot is in de Bijbel een uitbeelding van het jodendom of het judaïsme in onze dagen. Het jodendom bestaat voornamelijk uit de joodse godsdienst, uitgedrukt in rituelen en vormen. Het ziet er interessant uit, maar in wezen is het morsdood. Daarnaast is het een uitbeelding van de situatie van de hele mensheid in de huidige wereld waar God al veel eerder een oordeel over gebracht hééft. Net als de vrouw van Lot heeft Israël altijd last gehad van achterom kijken. Denk maar aan het terugverlangen van het volk naar de vleespotten in Egypte. (Exodus 16 : 3)

27 En Abraham maakte zich deszelven morgens vroeg op, naar de plaats, waar hij voor het aangezicht des HEEREN gestaan had.
28 En hij zag naar Sodom en Gomorra toe, en naar het ganse land van die vlakte; en hij zag, en ziet, er ging een rook van het land op, gelijk de rook eens ovens.
29 En het geschiedde, toen God de steden dezer vlakte verdierf, dat God aan Abraham gedacht, en Hij leidde Lot uit het midden dezer omkering, in het omkeren dier steden, in welke Lot gewoond had.
30 En Lot toog op uit Zoar, en woonde op den berg, en zijn twee dochters met hem; want hij vreesde binnen Zoar te wonen. En hij woonde in een spelonk, hij en zijn twee dochters. ^{Genesis 19 : 27-30}

Lot voelde zich niet veilig in Zoar en vluchtte uiteindelijk naar het gebergte. In deze verzen wordt opnieuw gesproken over “die ganse vlakte”, “het ganse land van die vlakte” en “de steden dezer vlakte”. Hiermee wordt het hele gebied rond de Jordaan – inclusief de rivier – bedoeld. Het woord “vlakte” is de vertaling van het Hebreeuwse woord kikkar. Abraham keek van afstand naar Sodom en Gomorra. Dat betekent dat deze steden niet in een dal lagen, want dan zou hij er overheen kijken.

Vers 29 zegt dat God “de steden dezer vlakte” verdierf. Deze steden, namelijk deze vlakte, werden verdorven doordat ze omgekeerd werden. In dit geval gaat het níet om het letterlijk omkeren van deze steden. In de Bijbel betekent het begrip “omkeren” namelijk een keer in de omstandigheden aanbrengen. En dat was onmiskenbaar wat hier gebeurde.

Het oordeel Gods als illustratie

 In Openbaring 18 staat dat Babel door vuur uit de hemel zal vergaan. Er zullen brandende stenen op de stad vallen, waardoor ze verbranden en in de aarde verdwijnen zal. In Genesis 19 lezen we dat ongeveer 4000 jaar geleden zo’n zelfde gebeurtenis plaatsvond. Toen verging Sodom, doordat vuur van de hemel kwam. De hele stad verbrandde en verdween naar beneden. Men heeft er vervolgens van gemaakt dat de stad verdwenen is in het diepste gat dat men op aarde kan vinden, namelijk de Dode Zee. Het oppervlak van de Dode Zee ligt 400 meter beneden de zeespiegel van de Middellandse Zee. Het diepste deel van de zee is nog eens ruim 400 meter diep. Misschien is een deel van deze steden daarin verdwenen. De hele Bijbel door lezen we dat met name Sodom dient als illustratie van het definitieve oordeel Gods door vuur. We mogen dan ook verwachten dat de gevolgen van dit oordeel uit Genesis 19 zichtbaar zijn, bijvoorbeeld door zichtbare resten van de stad Sodom. Flavius Josephus, een bekend historicus van 2000 jaar geleden, beschrijft de hele omgeving van Sodom en Gomorra. Hij schrijft ook dat deze steden daar nog liggen als afschrikwekkend voorbeeld van het oordeel Gods.

Deze diepste plaats (= depressie) op aarde is net als de vloed van Noach een verwijzing naar de toekomst, maar ook naar het verleden. God zei tegen Noach na de vloed dat Hij de wereld niet meer door water zal doen vergaan. Dat kun je het goede nieuws noemen, maar het slechte nieuws is dat God de wereld niet door water zal oordelen, maar door vuur. Dat volgende oordeel zal definitief zijn. De vloed van Noach is een illustratie of herinnering achteraf van die veel grotere vloed uit Genesis 1 : 2. Hetzelfde zie je in het oordeel over Sodom en Gomorra. Het is de aankondiging van een uiteindelijk definitief oordeel Gods over de hele wereld, maar tegelijkertijd een illustratie achteraf van een oordeel dat al geweest is. Alleen bij dát oordeel verdween de aarde voor een deel onder de zeespiegel

Geografie  ^-info-

De berg Hermon is de hoogste berg in Noord-Israël. In de wintermaanden is de top bedekt met sneeuw. Hij is gelegen op de grens van Syrië, Libanon en de Golanhoogten. Aan de voet van de berg ontspringen drie bronrivieren, die samen de Jordaan vormen. Deze rivieren liggen respectievelijk 329, 154 en 520 meter boven zeeniveau. Ze komen samen in het voormalige Hulehmeer. Dit meer bestaat nu niet meer en wordt zelfs in de Bijbel nooit vermeld. Toentertijd was het oppervlak 2 meter boven zeeniveau. Het is drooggelegd en omgebouwd tot kwekerij en daarna hebben ze het weer gedeeltelijk onder water laten lopen.

Tussen het Hulehmeer en het meer van Galilea ligt 16 kilometer Jordaan met een verval van 210 meter. Je ziet hier dus veel watervallen en stroomversnellingen. Het meer van Galilea is 21 kilometer lang van noord naar zuid en op het breedste punt 13 kilometer breed, van oost naar west. Bij goed weer kun je alle kanten van het meer zien. Het ligt 212 meter onder zeeniveau. Het diepste punt van het meer is 48 meter. De afstand van de Jordaan, tussen het meer van Galilea en de Dode Zee, is hemelsbreed 110 kilometer. In werkelijkheid is de sterk meanderende rivier veel langer. De Jordaan komt uit in de Dode Zee. Dit is 400 meter beneden zeeniveau. De Dode Zee is van noord naar zuid 70 kilometer lang.

Als vroeger het water van de Jordaan in de Golf van Akaba uitkwam, moet niet alleen de Dode Zee 400 meter hoger hebben gelegen, maar het meer van Galilea moet ook 212 meter hoger hebben gelegen. Het hele gebied, vanaf het Hulehmeer tot aan de Golf van Akaba, is dus naar beneden gezakt, met als diepste punt de Dode Zee.

Volgens de typologie geeft het meer van Galilea leven aan heel Israël. Het is namelijk het enige zoetwatermeer en daarmee een waterreservoir voor heel het land. Het water uit het levende meer van Galilea stroomt naar de Dode Zee in het zuiden. Het stroomt als het ware van het leven naar de dood en daarna houdt alles op. God heeft bewust deze symboliek in dit gebied gelegd.

In allerlei opzichten is het gebied uniek in heel de wereld: klimatologisch, vanwege de gips- en zoutbergen, het is de diepste depressie ter wereld, enzovoorts. Wij zouden ons afvragen waarom dit gebied in de Bijbel zo’n belangrijke functie heeft?

Schriftplaatsen die verwijzen naar het oordeel over Sodom en Gomorra

 In Genesis 19 lezen we hoe de steden Sodom en Gomorra werden verwoest, maar hier staat ook beschreven hoe het hele Jordaandal, zoals we dat nu kennen, is ontstaan. We komen in de Bijbel veel verwijzingen tegen naar deze gebeurtenis, bijvoorbeeld in Deuteronomium 29 : 23, 24:

23. Dat zijn ganse aarde zij zwavel en zout der verbranding; die niet bezaaid zal zijn, en geen spruit zal voortgebracht hebben, noch enig kruid daarin zal opgekomen zijn; gelijk de omkering van Sodom en Gomorra, Adama en Zeboïm, die de HEERE heeft omgekeerd in Zijn toorn en in Zijn grimmigheid;
24. En alle volken zullen zeggen: Waarom heeft de HEERE aan dit land alzo gedaan? Wat is de ontsteking van dezen groten toorn?  ^{Deuteronomium 29 : 23, 24}

Hier wordt het oordeel over Sodom en Gomorra gebruikt als een voorbeeld voor het oordeel Gods dat Israël zal treffen in de toekomst.

Want hun wijnstok is uit den wijnstok van Sodom, en uit de velden van Gomorra; hun wijndruiven zijn vergiftige wijndruiven; zij hebben bittere beziën. ^{Deuteronomium 32 : 32}

Israël ontleent zijn cultuur aan Sodom (de wereld) en niet aan het Woord van God.

9 Zo niet de HEERE der heirscharen ons nog een weinig overblijfsel had gelaten, als Sodom zouden wij geworden zijn; wij zouden Gomorra gelijk zijn geworden.
10 Hoort des HEEREN woord, gij oversten van Sodom! neemt ter ore de wet onzes Gods, gij volk van Gomorra!  ^{Jesaja 1 : 9, 10}

Jesaja spreekt in deze verzen over een oordeel Gods, dat zal komen over Israël en de wereld. Hij neemt hiervoor Sodom en Gomorra als voorbeeld. Lot en zijn dochters werden behouden, zo zal in de toekomst uit Israël en de wereld ook een overblijfsel behouden blijven. In de dagen dat Jesaja deze woorden sprak, bestonden Sodom en Gomorra niet meer, alleen de overblijfselen waren nog te zien in de vorm van as.

8 Want Jeruzalem heeft aangestoten, en Juda is gevallen, dewijl hun tong en zijn handelingen tegen den HEERE zijn, om de ogen Zijner heerlijkheid te verbitteren.
9 Het gelaat huns aangezichts getuigt tegen hen, en hun zonden spreken zij vrij uit, gelijk Sodom; zij verbergen ze niet. Wee hunlieder ziel; want zij doen zichzelven kwaad.  ^{Jesaja 3 : 8, 9}

De zonden van Israël worden hier vergeleken met de zonden van Sodom. Ze deden hun zonden in het openbaar, ze schaamden zich er niet voor, ze hadden geen zondebesef meer, daarom móest Sodom door God bestraft worden. De zonden van Israël, het volk van Jehovah, was dat ze de Baäl in het openbaar dienden. Ze lasterden de Naam van Jehovah en daarom móest Hij hen er wel voor straffen.

9 Ziet, de dag des HEEREN komt, gruwelijk, met verbolgenheid en hittigen toorn, om het land te stellen tot verwoesting, en deszelfs zondaars daaruit te verdelgen.
10 Want de sterren des hemels en zijn gesternten zullen haar licht niet laten lichten; de zon zal verduisterd worden, wanneer zij zal opgaan, en de maan zal haar licht niet laten schijnen.
11 Want Ik zal over de wereld de boosheid bezoeken, en over de goddelozen hun ongerechtigheid; en Ik zal den hoogmoed der stouten doen ophouden, en de hovaardij der tirannen zal Ik vernederen.
12 Ik zal maken, dat een man dierbaarder zal zijn dan dicht goud, en een mens dan fijn goud van Ofir.
13 Daarom zal Ik den hemel beroeren, en de aarde zal bewogen worden van haar plaats, vanwege de verbolgenheid des HEEREN der heirscharen, en vanwege den dag Zijns hittigen toorns.
19 Alzo zal Babel, het sieraad der koninkrijken, de heerlijkheid, de hovaardigheid der Chaldeen, zijn gelijk als God Sodom en Gomorra omgekeerd heeft.
20 Daar zal geen woonplaats zijn in der eeuwigheid, en zij zal niet bewoond worden van geslacht tot geslacht; en de Arabier zal daar geen tent spannen, en de herders zullen er niet legeren. ^{Jesaja 13 : 9-13, 19, 20}

Deze verzen spreken over de “dag des Heeren”. Deze dag zal aanbreken bij de wederkomst van Christus, wanneer Hij Zijn voeten zal zetten op de Olijfberg. De dag des Heeren kan ook vertaald worden met “het oordeel des Heeren”, want het woord dag betekent in het Grieks “oordeel”. In vers 10 lezen we dat zon, maan en sterren verduisterd zullen worden. Verduistering is één van de bekendste gevolgen van een aardbeving, omdat van alles dat uit de aarde komt (eruptie) omhoog geblazen wordt. Stofwolken van rook en roet zullen de hemel verduisteren, waardoor het licht van zon, maan en sterren niet te zien zal zijn. Er is sprake van een enorme aardbeving. Het kan niet over een astronomisch verschijnsel gaan, want een zonsverduistering en een maansverduistering kunnen nooit gelijktijdig plaatsvinden; er zit altijd veertien dagen tussen. Wat gebeurt er als de aarde bewogen wordt “van haar plaats?” (vers 13) Het gebied zal zakken of juist omhoog komen. De Heer zal eerst een oordeel brengen over Israël, maar tot slot ook over Babel. In deze verzen wordt het oordeel over Babel vergeleken met het oordeel over Sodom en Gomorra. (vers 19)

14 Maar in de profeten van Jeruzalem zie Ik afschuwelijkheid; zij bedrijven overspel, en gaan om met valsheid, en sterken de handen der boosdoeners, opdat zij zich niet bekeren, een ieder van zijn boosheid; zij allen zijn Mij als Sodom, en haar inwoners als Gomorra.
17 Alzo zal Edom worden tot een ontzetting; al wie voorbij haar gaat, zal zich ontzetten, en fluiten over al haar plagen.
18 Gelijk de omkering van Sodom en Gomorra en haar naburen, zal het zijn, zegt de HEERE; niemand zal daar wonen, en geen mensenkind daarin verkeren. ^{Jeremia 23 : 14, 17, 18}

Er komt een zichtbaar oordeel over Edom, dat te vergelijken is met het oordeel over Sodom en Gomorra.

Gelijk God Sodom en Gomorra en haar naburen heeft omgekeerd, spreekt de HEERE, alzo zal niemand aldaar wonen, en geen mensenkind in haar verkeren. ^{Jeremia 50 : 40}

Jeremia kondigde een oordeel Gods aan over Jeruzalem en verwees daarbij naar Sodom en Gomorra. Zoals deze steden verwoest waren, zo zal Jeruzalem ook verwoest worden.

En de ongerechtigheid der dochter mijns volks is groter dan de zonden van Sodom, dat als in een ogenblik omgekeerd werd, en geen handen hadden arbeid over haar. ^{Klaagliederen 4 : 6}

Klaagliederen beschrijft het rouwbeklag over de val van Jeruzalem in de dagen van Nebukadnezar. Dit boek zal in de toekomst ook nog een toepassing hebben, maar dan als rouwbeklag over de stad Jeruzalem, die aan het einde van de 70-ste week van Daniël verwoest zal worden bij het aanbreken van de dag des Heeren. Zoals de stad Sodom werd omgekeerd en door zwavel verbrand, zo zal Jeruzalem ook verwoest worden.

Uw grote zuster nu is Samaria, zij en haar dochteren, dewelke woont aan uw linkerhand; maar uw zuster, die kleiner is dan gij, die tegen uw rechterhand woont, is Sodom en haar dochteren. ^{Ezechiël 16 : 46}

Hoe zou Ik u overgeven, o Efraïm? u overleveren, o Israël? Hoe zou Ik u maken als Adama, u stellen als Zeboïm? Mijn hart is in Mij omgekeerd, al Mijn berouw is te zamen ontstoken. ^{Hosea 11 : 8}

In dit vers wordt Sodom niet genoemd, maar de andere steden wel.

Ik heb sommigen onder ulieden omgekeerd, gelijk God Sodom en Gomorra omkeerde, u, die waart als een vuurbrand, dat uit den brand gered is; nochtans hebt gij u niet bekeerd tot Mij, spreekt de HEERE. ^{Amos 4 : 11}

De Heer bracht zegeningen over Israël, maar ze bekeerden zich niet tot Hem. Daarom zal Hij hun straks oordelen als Sodom en Gomorra.

Daarom, zo waarachtig als Ik leef, spreekt de HEERE der heirscharen, de God Israëls: Moab zal zekerlijk zijn als Sodom, en de kinderen Ammons als Gomorra, een netelheide, en een zoutgroeve, en een verwoesting tot in eeuwigheid! De overigen Mijns volks zullen ze beroven, en het overige Mijns volks zal ze erfelijk bezitten. ^{Zefanja 2 : 9}

Er zal een oordeel komen over Moab en Ammon. Zowel Edom, Moab en Ammon grenzen aan de Grote Slenk. In datzelfde gebied zal weer iets dramatisch gaan gebeuren. Waarschijnlijk zal er opnieuw een aardbeving plaatsvinden, waardoor het gebied hersteld wordt tot het oorspronkelijke niveau boven de zeespiegel. Misschien regent er bij deze gelegenheid opnieuw zwavel op de omgeving.

Voorwaar zeg Ik u: Het zal den lande van Sodom en Gomorra verdragelijker zijn in den dag des oordeels, dan dezelve stad. ^{Matthéüs 10 : 15}

En gij, Kapernaüm! die tot den hemel toe zijt verhoogd, gij zult tot de hel toe nedergestoten worden. Want zo in Sodom die krachten waren geschied, die in u geschied zijn, zij zouden tot op den huidigen dag gebleven zijn. ^{Matthéüs 11 : 23}

En zo wie u niet zullen ontvangen, noch u horen, vertrekkende van daar, schudt het stof af, dat onder aan uw voeten is, hun tot een Voorwaar zeg Ik u: Het zal Sodom en Gomorra verdragelijker zijn in den dag des oordeels dan dezelve stad. ^{Markus 6 : 11}

En Ik zeg u, dat het dien van Sodom verdragelijker wezen zal in dien dag, dan dezelve stad. ^{Lukas 10 : 12}

29 Maar op den dag, op welken Lot van Sodom uitging, regende het vuur en sulfer van den hemel, en verdierf ze allen.
30 Even alzo zal het zijn in den dag, op welken de Zoon des mensen geopenbaard zal worden. ^{Lukas 17 : 29; 17 :30}

Wanneer de dag des Heeren aanbreekt, aan het einde van de 70-ste week van Daniël, zullen zon, maan en sterren verduisterd worden. (Matthéüs 24 : 29) Op deze dag zal alles wat leeft in Israël sterven, ook de inwoners in Palestina (Gazastrook) en de legers (Gog en Magog) die op zullen trekken naar Jeruzalem. (Joël 2; Ezechiël 39) Waarschijnlijk zal er een zeer zware aardbeving plaatsvinden, waarbij dingen vrijkomen waaraan mens en dier doodgaan, bijvoorbeeld gassen of misschien zwavel uit de hemel. De enige mogelijkheid om te vluchten is door de gescheurde Olijfberg naar Petra. (Zacharia 14) Na enkele weken zal het gelovig overblijfsel onder leiding van de Here Jezus vanuit Petra naar Israël terugkeren. (Micha 2 : 13) Vervolgens zal men zeven maanden nodig hebben om alle lijken uit het land te ruimen. (Ezechiël 39 : 12, 14)

En gelijk Jesaja te voren gezegd heeft: Indien de Heere Sebaoth ons geen zaad had overgelaten, zo waren wij als Sodom geworden, en Gomorra gelijk gemaakt geweest. ^{Romeinen 9 : 29}

Er is een oordeel van Godswege geweest door de kruisiging van de Here Jezus. Daarna komt er een oordeel over het Joodse volk waar een gelovig overblijfsel uit behouden wordt. Paulus legt uit dat hij daarbij hoort. Hij noemt zichzelf een voorbeeld hiervan.

En de steden van Sodoma en Gomorra tot as verbrandende met omkering veroordeeld heeft, en tot een voorbeeld gezet dengenen, die goddelooslijk zouden leven; ^{2 Petrus 2 : 6}

Hier staat duidelijk dat Sodom en Gomorra tot as verbrand zijn en tot een voorbeeld gezet zijn. Conclusie: het moet vandaag de dag nog te vinden zijn.

Gelijk Sodoma en Gomorra, en de steden rondom dezelve, die op gelijke wijze als deze gehoereerd hebben, en ander vlees zijn nagegaan, tot een voorbeeld voorgesteld zijn, dragende de straf des eeuwigen vuurs. ^{Judas 1 : 7}

Sodom en Gomorra worden opnieuw tot voorbeeld gesteld. Ze dragen “de straf des eeuwigen vuurs”. “Eeuwigen vuurs” betekent niet dat het vuur voor altijd brandt; het vuur van Sodom is immers allang gedoofd. We zouden het woord “eeuwig” niet als een tijdsaanduiding opvatten. Het betekent: onbepaald, onbeperkt. Het vuur heeft in Sodom onbeperkt huisgehouden; van de stad is niets meer overgebleven, alleen de omtrek is nog terug te vinden. Wat God in het verleden gedaan heeft, zal Hij in de toekomst weer doen.

En hun dode lichamen zullen liggen op de straat der grote stad, die geestelijk genoemd wordt Sodoma en Egypte, alwaar ook onze Heere gekruist is. ^{Openbaring 11 : 8}

Er wordt over Jeruzalem gesproken, maar de stad wordt aangeduid met “Sodom”. Het oordeel dat toen over Sodom kwam, zal straks over Jeruzalem komen. Het zal namelijk van Godswege geoordeeld worden. Dit oordeel zal waarschijnlijk gepaard gaan met een aardbeving. Dat is niet zo vreemd, want het hele gebied is een aardbevingsgebied. Vanwege breuklijnen in de aardkorst worden daar elke dag kleine aardbevingen geregistreerd.

3. De tocht door de Schelfzee

Na de uittocht uit Egypte hebben de kinderen Israëls verschillende plaatsen aangedaan op weg naar het beloofde land. Waar de exacte ligging van deze locaties is, kunnen we meestal niet uit de plaatsnamen halen, omdat ze niet bekend zijn of omdat ze zo algemeen zijn dat je er niets mee kunt. Iets dergelijks komen we ook in de Nederlandse aardrijkskunde tegen, bijvoorbeeld: de plaats Hoorn ligt op Terschelling maar ook in Noord-Holland, de plaats Hengelo ligt in Overijssel maar ook in Gelderland, de plaats Bergen ligt in Noord-Holland maar ook in Duitsland en in Noorwegen, enzovoorts. De vertalers van de Bijbel hebben zich vervolgens afgevraagd welke vertaling het meest waarschijnlijke is en naar aanleiding daarvan een interpretatie gegeven.

Het land Gosen

Als je de weg wilt weten, vraag je eerst: waar zijn we? Tegenwoordig hebben we dat probleem opgelost door satellietnavigatie. Via de satelliet wordt vastgesteld waar je bent. Je kunt ook een landkaart gebruiken. Belangrijk is om eerst vast te stellen waar je bent, anders heb je niets aan zo’n kaart. Dit is te vergelijken met de geschiedenis van Israël uit Egypte. We weten dat ze in Egypte waren, want zo eindigt het boek Genesis en zo begint het boek Exodus. Maar waar in Egypte waren ze dan? Egypte is immers honderden kilometers lang! Ze waren in het land Gosen. Dat land lag in Egypte, want Israël, ofwel Jakob, ging met zijn zonen naar Egypte.

En gij zult in het land Gosen wonen, en nabij mij wezen, gij en uw zonen, en de zonen uwer zonen, en uw schapen, en uw runderen, en al wat gij hebt. ^{Genesis 45 : 10}

En hij zond Juda voor zijn aangezicht heen tot Jozef, om voor zijn aangezicht aanwijzing te doen naar Gosen; en zij kwamen in het land Gosen. ^{Genesis 46 : 28}

Voorts zeiden zij tot Farao: Wij zijn gekomen, om als vreemdelingen in dit land te wonen; want er is geen weide voor de schapen, die uw knechten hebben, dewijl de honger zwaar is in het land Kanaan; en nu, laat toch uw knechten in het land Gosen wonen! ^{Genesis 47 : 4}

Egypteland is voor uw aangezicht; doe uw vader en uw broeders in het beste van het land wonen; laat hen in het land Gosen wonen, en zo gij weet, dat er onder hen kloeke mannen zijn, zo zet hen tot veemeesters over hetgeen ik heb. ^{Genesis 47 : 6}

En Jozef bestelde voor Jakob en zijn broederen woningen, en hij gaf hun een bezitting in Egypteland, in het beste van het land, in het land Raméeses, gelijk als Farao geboden had. ^{Genesis 47 : 11}

Alzo reisden de kinderen Israëls uit van Raméeses naar Sukkoth, omtrent zeshonderd duizend te voet, mannen alleen, behalve de kinderkens. ^{Exodus 12 : 37}

In de laatste twee verzen wordt over “het land Raméses” gesproken in plaats van het land Gosen. Men beweert dat Raméses naar Ramses I of II verwijst. Dat is een voorbarige conclusie, want dan zou zo’n naam alleen maar verbonden zijn aan een koning of een dynastie in Egypte. Misschien werd de naam Raméses door de Egyptenaren gebruikt en hadden de kinderen Israëls het zelf de naam Gosen gegeven. Een andere mogelijkheid is dat Raméses een belangrijke stad of dorp was in het land Gosen, waarna het hele land ernaar vernoemd werd. Wij kennen dat verschijnsel ook, bijvoorbeeld de stad Utrecht en de provincie Utrecht, de stad Groningen en de provincie Groningen.

In vers 11 van Genesis 47 staat dat de familie van Jakob “het beste deel van het land” kreeg. Als je hier over nadenkt is het onvoorstelbaar! Het beste deel van het land was dus zodanig onbewoonbaar dat de Farao het zomaar aan de familie van Jakob kon geven. Voor de Egyptenaren zou het belangrijkste gebied van het beste gebied, bouwland moeten zijn. Dat ziet er op een landkaart groen uit. Maar we weten dat de kinderen Israëls uitdrukkelijk schaapherders waren. In Genesis 46 : 34 staat: “Want alle schaapherder is den Egyptenaren een gruwel”.

33 Wanneer het nu geschieden zal, dat Farao ulieden zal roepen, en zeggen: Wat is uw hantering?
34 Zo zult gij zeggen: Uw knechten zijn mannen, die van onze jeugd af tot nu toe met vee omgegaan hebben, zo wij als onze vaders; opdat gij in het land Gosen moogt wonen; want alle schaapherder is den Egyptenaren een gruwel. ^{Genesis 46 : 33, 34}

Jozef gaf instructies aan de kinderen Israëls over wat ze tegen Farao moesten zeggen, zodat hij hun het land Gosen zou geven. Het land Gosen was geen bouwland. Schaapherders hebben ook geen bouwland nodig. Ze zoeken juist terrein waar wel iets groeit, maar niet in overdaad. Op vruchtbare grond laat je geen schapen grazen. In vers 11 wordt met “het beste van het land” niet de vruchtbare kleigrond bedoeld, maar grond die geschikt was voor de kinderen Israëls om hun schapen op te houden. Dít was voor hun dus “het beste van het land”. Op een landkaart wijst men het land Gosen op verschillende plaatsen aan. Sommigen kaarten laten zien dat het aan de westkant van de Nijldelta lag. Andere kaarten wijzen een gebied in de oostzijde van de Nijldelta aan. En weer anderen beweren dat de Israëlieten de Hyksos waren uit de oude overleveringen. Zij woonden helemaal oostelijk van de Nijldelta. Het komt erop neer dat men niet precies weet waar het gelegen heeft.

Sinaï, een berg in Arabië

 Het is van belang te weten waar de kinderen Israëls vandaan kwamen en naar toe gingen. We weten dat ze uit Gosen kwamen en dat ze naar de berg Sinaï gingen. In Galaten 4 lezen we dat de Sinaï, een berg in Arabië is. Dat is in wat we nu Saoedi-Arabië noemen. Als je niet beter weet, dan denk je dat ze daar naar toe gingen. Maar zo simpel is het niet!

Want dit, namelijk Agar, is Sinai, een berg in Arabië, en komt overeen met Jeruzalem, dat nu is, en dienstbaar is met haar kinderen. ^{Galaten 4 : 25}

In de Septuaginta komen we ook de geschiedenis tegen van de kinderen Israëls die in het land Gosen gingen wonen. De Septuaginta is de Griekse vertaling van het Oude Testament en is ongeveer 120 jaar voor Christus geschreven door 72 Joden in Alexandrië, in Egypte. We komen in de Septuaginta uitspraken tegen, waar achter het woord Gosen “in Arabië” staat. Als deze berg Sinaï in Arabië ligt, zou dat betekenen dat het volk geen meter meer hoefde te reizen. Maar de schrijvers van de Septuaginta waren ook niet dom. Het waren bovendien Joden, die zeker 100 jaar voor Christus in Egypte woonden. Die Joden kenden natuurlijk hun Joodse geschiedenis zeer goed.

Als iemand het kon weten waar het was geweest, dan waren zij het wel. En zij schreven: “in Arabië”, maar zij bedoelden uiteraard “in Egypte”. Hieruit blijkt dat het begrip “Arabië” opgerekt is, dat wil zeggen dat in Bijbelse tijd de naam Arabië ook gegeven werd aan de Sinaï-woestijn en het Sinaï-schiereiland en niet alleen aan het gebied dat wij nu Saoedi-Arabië noemen en het Arabisch schiereiland. Als Paulus in Galaten 4 zegt dat Sinaï een berg in Arabië is, dan is dat begrip ruim genoeg om de berg Sinaï in de zuidpunt van het Sinaï-schiereiland aan te wijzen. Waarom de zuidpunt? Het noordelijk deel van het Sinaï-schiereiland is vlak, alleen in het zuiden liggen bergen. Men wijst daar een berg Sinaï aan en een braambos.

Niemandsland

Het is aan te tonen dat de naam Arabië gebruikt werd voor het gebied oostelijk van de Golf van Akaba, maar ook voor het gebied oostelijk van de Nijldelta, namelijk vanaf het Suezkanaal, de Bittermeren en de Golf van Suez. Dit gold van oudsher als de grens van Egypte. Het hele gebied dat wij het Sinaï-schiereiland noemen, is van oudsher altijd een soort niemandsland geweest. In dit onderste deel, tussen de Golf van Suez en de Golf van Akaba, is weinig te vinden. De enige industrie daar is mijnbouw. Er zijn geen doorgaande wegen. Waarom niet? Omdat mensen zich daar niet in steden of dorpen hebben gevestigd. Opgravingen geven daar ook geen aanwijzingen voor. Alleen het noordelijk deel is van strategisch belang, want dat is de route van Afrika naar Azië. Dit gedeelte werd dan ook bewaakt. De redenering dat Sinaï een berg in Arabië is en dus in Saoedi-Arabië ligt, is nogal kortzichtig. Men is dan niet op de hoogte hoe namen vroeger gebruikt werden.

Vanuit het oosten gezien, bijvoorbeeld vanuit Midian, begint Egypte westelijk van de Golf van Akaba en westelijk van de Syrisch-Afrikaanse Slenk. Kom je vanuit het westen, dan ligt het andersom, dat wil zeggen Egypte houdt op bij de Golf van Suez en daar begint Arabië. Dit betekent dat het overlappende begrippen zijn, omdat het een soort niemandsland is. Eigenlijk is dat altijd zo geweest. Als je er naar toe gaat, dan land je met het vliegtuig in Sharm el Sheikh. Daar kom je Egypte binnen. Je krijgt een stempel met “Sinaï only” in je paspoort. Maar met deze stempel kom je Egypte niet binnen. Je kunt er dus niet mee naar Caïro reizen. Het is wel Egypte, maar toch ook weer niet. En andersom, als je in Egypte bent, dan kun je niet zomaar naar de Sinaï woestijn reizen. Daar heb je een visum voor nodig. Het wordt dus als een niemandsland beschouwd. In 1967 werd dit gebied veroverd door de staat Israël tijdens de Zesdaagse Oorlog. Later heeft Israël het gebied ter wille van de vrede met Egypte weer teruggeven. Eigenlijk heeft niemand er belang bij. Het enige belang dat het heeft, is een strategisch belang als buffer tussen de landen. Vandaar ook de verwarring omtrent de naam.

Waar ligt de berg Sinaï?

En Mozes hoedde de kudde van Jethro, zijn schoonvader, den priester in Midian; en hij leidde de kudde achter de woestijn, en hij kwam aan den berg Gods, aan Horeb. ^{Exodus 3 : 1}

Volgens alle oude kaarten lag Midian oostelijk van de Golf van Akaba. ^-info-  Dat heet in onze dagen Saoedi-Arabië. Hier is nooit enige twijfel over geweest. Wanneer je dit vers oppervlakkig leest dan trek je de conclusie dat de berg Horeb in Midian ligt. Maar is dat werkelijk zo? Misschien heeft Mozes met zijn kudde het land Midian verlaten. Deze uitspraken zijn rekbaar genoeg en nooit doorslaggevend. Vandaar dat de discussies over waar het precies was nooit ophouden.

Hij dan zeide: Ik zal voorzeker met u zijn, en dit zal u een teken zijn, dat Ik u gezonden heb: wanneer gij dit volk uit Egypte geleid hebt, zult gijlieden God dienen op dezen berg. ^{Exodus 3 : 12}

^-info-

Mozes sloeg een Egyptenaar dood en vluchtte naar het land Midian. Na 40 jaar zei God tegen hem dat hij de kinderen Israëls moest verlossen. Vervolgens bracht Mozes het volk daar waar de Heer hem geroepen had, namelijk bij de brandende braambos en de berg Sinaï. Met “deze berg” wordt de berg Sinaï bedoeld. Horeb (vers 1) is in de praktijk een andere naam voor Sinaï. De Bijbel gebruikt beide termen door elkaar voor dezelfde berg. Het is heel goed mogelijk dat het misschien twee verschillende toppen zijn die naast elkaar liggen in hetzelfde gebergte. Op het Sinaï- schiereiland wijst men de berg Sinaï aan en de braambos. Bij deze plek is later een klooster gebouwd; het Sint Catharina-klooster. Maar in de Bijbel lezen we dat het braambos in Midian was. Als Midian vandaag de dag Saoedi-Arabië is, dan moet de berg Sinaï daar ook liggen. Maar de vraag is dan: door welke zee zijn de kinderen Israëls getrokken vanuit Egypte?

Sukkoth

Alzo reisden de kinderen Israëls uit van Raméses naar Sukkoth, omtrent zeshonderd duizend te voet, mannen alleen, behalve de kinderkens. ^{Exodus 12 : 37}

De kinderen Israëls reisden uit Raméses, uit Gosen, naar Sukkoth. Maar waar ligt Sukkoth? Het woord Hebreeuwse woord Sukkoth betekent “hutten”. Denk hierbij aan het feest van Sukkoth, oftewel het Loofhutten-feest, dat Israël viert ter herinnering aan de tijd dat het volk 40 jaar door de woestijn trok en in hutten of in Sukkoth woonde. Sukkoth kan dus overal gelegen hebben. Natuurlijk heeft men ook gezocht naar een Egyptische naam die op Sukkoth lijkt. Men wijst drie verschillende plaatsen aan die in aanmerking komen. Deze plaatsen liggen allemaal oostelijk van het Suezkanaal. Maar dat zou betekenen dat de kinderen Israëls in Sukkoth het land Egypte al uit waren! Sukkoth was het verzamelpunt voor de kinderen Israëls en daar werden ze geteld. Het waren “omtrent zeshonderdduizend te voet, mannen alleen”. Kinderen en vrouwen werden niet meegerekend. Men weet in ieder geval niet waar het precies gelegen heeft. Het land Gosen heeft vermoedelijk oostelijk van de Nijldelta gelegen, oostelijk van het Suezkanaal, de Bittermeren en de Golf van Suez. Als dat waar is dan hoefde het volk niet door de Schelfzee te trekken. Het illustreert opnieuw de verwarring over dit onderwerp. Men weet het domweg niet en de kaarten verschillen hierover.

De weg van het land der Filistijnen

17 En het is geschied, toen Farao het volk had laten trekken, zo leidde hen God niet op den weg van het land der Filistijnen, hoewel die nader was; want God zeide: Dat het den volke niet rouwe, als zij den strijd zien zouden, en wederkeren naar Egypte.
18 Maar God leidde het volk om, langs den weg van de woestijn der Schelfzee. De kinderen Israëls nu togen bij vijven uit Egypteland. ^{Exodus 13 : 17, 18}

In vers 17 wordt gesproken over “de weg van het land der Filistijnen”. Deze weg bestaat vandaag de dag nog en is één van de drie karavaanroutes die van oudsher op het Sinaï-schiereiland liggen. Wie deze routes neemt, hoeft niet veel te klimmen en te dalen. De weg van het land der Filistijnen is uiteraard gewoon de kustweg en komt in Gaza uit. Een andere route loopt midden door het gebied. De zuidelijkste route loopt van de punt van de Golf van Suez naar de punt van de Golf van Akaba. Daar beneden zijn geen doorgaande wegen.

De weg van het land der Filistijnen langs de kust was de kortste route voor de kinderen Israëls,maar werd het best bewaakt door de Egyptenaren. Op deze weg zouden ze de Egyptenaren tegenkomen en uiteindelijk bij hun vijanden in het land der Filistijnen terecht komen. Daarom zei de Heer dat ze een andere weg moesten nemen, namelijk de weg van de woestijn der Schelfzee. Hieruit kunnen we concluderen dat de woestijn der Schelfzee in de driehoek Sharm el Sheikh, Suez en Akaba ligt. Deze woestijn wordt aan weerskanten begrenst door dezelfde zee. Wij hebben verschillende namen gegeven aan deze twee zeeën, maar ze zijn beiden het verlengde van één en dezelfde zee, die we nu kennen als de Rode Zee.

Theoretisch zijn er verschillende mogelijkheden aan te wijzen waar de kinderen Israëls de Schelfzee zijn doorgetrokken. Het hoeft niet moeilijk te zijn als je maar weet waar de weg van de woestijn der Schelfzee ligt. Deze weg is buiten Egypte. Sukkoth moet dan oostelijk van Suez hebben gelegen, namelijk daar waar men het meestal aanwijst. Maar dat betekent dat de kinderen Israëls de Schelfzee (Golf van Suez) en het verlengde daarvan al voorbij waren.

Schelfzee

Over het begrip “Schelfzee” bestaan veel misverstanden. Zo vertaalt de King James Version Schelfzee met “Rode Zee”. Volgens het Hebreeuws staat er niet Rode Zee, maar “Jam Soef”. Jam is het Hebreeuwse woord voor “zee” en men zegt dat soef het Hebreeuwse woord voor “riet” is. Denk maar aan het oud Nederlandse woord schelf, wat “riet” betekent. Het zou hier dus om een “rietzee” gaan. Vervolgens zoekt men een ondiepe zee waar riet in kan groeien. Maar als de kinderen Israëls door een ondiepe zee trokken, dan is het wonder ook niet meer zo groot! En hoe kan een leger Egyptenaren zodanig verdrinken in een ondiepe zee, dat het hele Egyptische rijk ten onderging? Alle handboeken geven aan dat “soef” de vertaling is van riet. Toch is dat niet zo, het is fout. Soef betekent iets anders, zo blijkt ook uit de Schriftplaatsen waar sprake is van soef.

Doch als zij hem niet langer verbergen kon, zo nam zij voor hem een kistje van biezen, en belijmde het met lijm en met pek; en zij leide het knechtje daarin, en leide het in de biezen, aan den oever der rivier. ^{Exodus 2 : 3}

In dit vers is twee keer sprake van “biezen”. De eerste keer gaat het over een kistje gemaakt van biezen, oftewel van riet of papyrus. Dit woord “biezen” is in het Hebreeuws het woord gama en het betekent: dat wat drinkt; dat wat nat is; dat wat in het water staat. Zo komt men bij riet. Het tweede woord “biezen” in dit vers is de vertaling van het Hebreeuwse woord soef. Gewoonlijk wordt dat vertaald met “schelf”.

En Ik zal uw landpalen zetten van de zee Suf tot aan de zee der Filistijnen, en van de woestijn tot aan de rivier; want Ik zal de inwoners van dat land in uw hand geven, dat gij hen voor uw aangezicht uitstoot. ^{Exodus 23 : 31}

Met de zee Suf wordt gewoonlijk de Schelfzee bedoeld, want “suf” is de vertaling van het Hebreeuwse “soef”. De vertalers van de Statenvertaling hebben het hier niet vertaald met Schelfzee, omdat men vindt dat de in dit vers genoemde grenzen van Israël uiteraard niet bij de Golf van Suez of de Bittermeren liggen. Hieruit blijkt dat ze niet goed begrepen waar het over ging en daarom hebben ze het begrip niet vertaald.

De koning Salomo maakte ook schepen te Ezeon-geber, dat bij Eloth is, aan den oever der Schelfzee, in het land van Edom. ^{1 Koningen 9 : 26}

Eloth kennen wij tegenwoordig als Eilat. “Schelfzee” is hier de vertaling van Jam Soef. De meeste handboeken zeggen dat de Schelfzee uit de Bijbel de Golf van Akaba is, behalve in verband met de uittocht uit Egypte. Zo’n opmerking zou direct vraagtekens bij ons op moeten roepen.

De wateren hadden mij omgeven tot de ziel toe, de afgrond omving mij; het wier was aan mijn hoofd gebonden. ^{Jona 2 : 5}

Het woord “wier” is de vertaling van het Hebreeuwse “soef”. Hier is dus sprake van wier en niet van riet. De vertalers begrepen dat Jona zou verdrinken. Hij kon niet verward zijn in het riet, want dan kon hij gaan staan. Ze moesten daarom een andere vertaling bedenken en zo kwamen ze op wier. Dit keer is het goed vertaald, want het gaat om dat wat op het water drijft. Beter nog: dat wat aan de watergrens wordt aangespoeld. Soef betekent ook: het einde van iets; de grens; het uiterste van iets. Wier drijft aan de oever van het strand. Langs de hele kuststrook van de Golf van Akaba spoelt wier aan op het strand. Men beweert dat het Hebreeuws woord soef, “riet” betekent. Maar langs de Golf van Suez en de Golf van Akaba groeit helemaal geen riet, omdat het er te steil is. De kust gaat meteen de diepte in. De gemiddelde helling van de Golf van Akaba is 45 graden. Op zo’n steile helling kan geen riet groeien, maar je vindt er wel wier. Het gaat dus om een zee met wier en niet met riet.

De weg van de woestijn der schelfzee

Maar God leidde het volk om, langs den weg van de woestijn der Schelfzee. De kinderen Israëls nu togen bij vijven uit Egypteland. ^{Exodus 13 : 18}

18 Maar God leidde het volk om, langs den weg van de woestijn der Schelfzee. De kinderen Israëls nu togen bij vijven uit Egypteland. Maar God leidde het volk om, langs den weg van de woestijn der Schelfzee. De kinderen Israëls nu togen bij vijven uit Egypteland.

De weg van de woestijn der Schelfzee kennen we vandaag de dag nog. Het is de weg van Suez naar Eilat, oftewel van de punt van de Golf van Suez naar de noordelijk punt van de Golf van Akaba. Aan de zuidzijde van deze weg ligt de woestijn. Dat is tamelijk vlak land. In de buurt van de Golf van Akaba wordt het bergachtig.

Etham

Alzo reisden zij uit Sukkoth; en zij legerden zich in Etham, aan het einde der woestijn. ^{Exodus 13 : 20}

Hoewel Etham op sommige kaarten wordt aangewezen, weet men niet waar het ligt. Men weet ook niet wat de naam betekent. Het moet aan het einde van de woestijn hebben gelegen. Maar als je rekent dat de Sinaï-woestijn zuidelijk van de weg van de woestijn der Schelfzee ligt, dan is elk punt langs die weg het einde van de woestijn. Dat betekent dat Etham overal kan liggen. Men weet het niet.

Toch is er een andere verklaring mogelijk. Het woord Etham kan herleid worden via het Koptisch, dat wil zeggen oud Egyptisch. Het betekent dan: het einde of de grens van de zee. Am komt overeen met het Hebreeuwse am dat “volk” betekent en jam, dat “zee” betekent. Denk hierbij aan het begrip “volkeren zee”. We lezen in dit vers dat de kinderen Israëls van Sukkoth naar Etham reisden. Etham lag dus niet in de buurt van Suez, maar van Akaba, want toen ze door de Schelfzee trokken, waren ze nog steeds in Etham. Het einde van welke zee? Van de Golf van Akaba. Waarschijnlijk moet de naam gegeven worden aan het noordelijke gebied en misschien zelfs aan het hele gebied rondom de punt van de Golf van Akaba.

Ze reisden dag en nacht

En de HEERE toog voor hun aangezicht, des daags in een wolkkolom, dat Hij hen op den weg leidde, en des nachts in een vuurkolom, dat Hij hen lichtte, om voort te gaan dag en nacht. ^{Exodus 13 : 21}

Het volk reisde dag en nacht. Overdag was de Heer aanwezig in een wolkkolom en ’s nachts in een vuurkolom. In feite reisden ze drie keer zo snel als een normaal mens in één dag zou doen. Gewoonlijk doet men alles in acht uur per dag: eten, reizen en kamp opslaan. Het volk reisde 24 uur per dag en daardoor kwamen ze drie keer zo ver. In totaal legden ze een afstand van 200 tot 300 kilometer af in drie dagen. Op zich is dit een wonder Gods, want een normaal mens kan zo’n reis niet volhouden en zeker niet een heel volk. Kennelijk gaf God hun daartoe de kracht.

Gijlieden hebt gezien, wat Ik den Egyptenaren gedaan heb; hoe Ik u op vleugelen der arenden gedragen, en u tot Mij gebracht heb. ^{Exodus 19 : 4}

Ook uit dit vers blijkt dat tijdens deze tocht een wonder Gods plaatsvond, omdat de Heer hen op vleugelen der arenden droeg.

Die woestijn heeft hen besloten

Spreek tot de kinderen Israëls, dat zij wederkeren, en zich legeren voor Pi-hachirôth, tussen Migdol en tussen de zee, voor Baäl-zefon; daar tegenover zult gij u legeren aan de zee. ^{Exodus 14 : 2}

Helaas helpen de plaatsnamen in dit vers ons niet om de juiste locatie aan te wijzen. Niemand weet precies waar ze zich legerden.

Farao dan zal zeggen van de kinderen Israëls: Zij zijn verward in het land; die woestijn heeft hen besloten. ^{Exodus 14 : 3}

De woestijn die hen besloten heeft, is de woestijn van de weg der Schelfzee. Maar een zandvlakte kun je niet opsluiten. Dat betekent dat het volk tussen de bergen kwam. Ze konden geen kant meer op, alleen vooruit of achteruit. Achteruit was geen optie, want Farao kwam er met zijn legers aan en voor hen lag de zee.

^-info-

Als we bedenken dat de doortocht plaatsvond bij de Golf van Suez of bij de Bittermeren of nog noordelijker bij een ander klein meertje, dan had het volk daar nooit verward kunnen raken in het land, laat staan tussen de bergen, want die vind je daar niet. De hele kuststrook vanaf de Middellandse Zee, westelijk van het Suezkanaal en de Golf van Suez, naar het zuiden tot in Ethiopië, is vlak land. Bergen beginnen pas een heel eind uit de kust. Je vindt daar zand en klei. Je kunt daar niet vastlopen, dat is volstrekt onmogelijk! Dit argument is doorslaggevend genoeg voor het feit dat de doortocht van de kinderen Israëls niets van doen had met de westelijke arm van de Rode Zee, maar met de oostelijke arm, dat wil zeggen met de Golf van Akaba, want daar zijn wel bergen.

Wadi Watir

Volgens Exodus 14 : 2 zei de Heer dat de kinderen Israëls moesten wederkeren, dat wil zeggen ze moesten een eindje terug om vervolgens af te buigen. Keren betekent immers “een draai maken”. In de praktijk vind je daar een route naar het zuiden door één lange wadi waar je niet meer uit kunt komen; er zijn namelijk geen zijwegen. Deze weg is ongeveer 85 kilometer lang en wordt de Wadi Watir genoemd. Watir kan vertaald worden met “water”. Deze Wadi Watir is een heel brede wadi, een droge rivierbedding, een dal tussen de bergen. Tegenwoordig loopt er een asfaltweg door, die naar de kust gaat. De enige mogelijkheid om van deze route af te wijken is met een kameel over de bergen klimmen. De plaatselijke bedoeïenen doen dat ook. Maar als je met een volk bent van minimaal zeshonderdduizend mannen en vrouwen en kinderen ook meegerekend, ongeveer tweeënhalf miljoen, dan is dat een volstrekte onmogelijkheid. Met andere woorden: ze konden geen kant op, want die woestijn had hen besloten. Flavius Josephus schrijft over deze gebeurtenis, dat de Egyptenaren alle zijpassen afsneden waarlangs het volk eventueel kon vluchten, zodat ze maar één kant op konden, namelijk naar de kust. In de praktijk is er maar één plek mogelijk waar ze terechtgekomen kunnen zijn: in Nuweiba.

^-info-

Nuweiba

Aan het einde van de Wadi Watir ligt een vlak strand met uitzicht op de Golf van Akaba. De Golf is een kilometer of 10 breed. Aan de overkant rijzen de bergen van Midian uit de zee op. De hele kustlijn bestaat daar uit steile bergwanden. Voor de uitgang van de Wadi Watir ligt een strand van ongeveer 3,5 à 4 kilometer breed. De lengte van het strand van noord naar zuid is 7 à 8 kilometer. Dit moet de plaats zijn geweest waar de kinderen Israëls door de Schelfzee zijn gegaan. Aan de zuidkant van het strand ligt tegenwoordig een redelijk modern bedoeïenendorp. Dat wordt Nuweiba genoemd. In werkelijkheid heet het strand Nuweiba en niet het dorp. Omdat de kust zo steil is, loopt de asfaltweg vanaf Nuweiba door de bergen naar Sharm el Sheikh.

Pi-Hachirôth

De kinderen Israëls zouden zich legeren voor Pi-Hachirôth. Het strand dat wij nu Nuweiba noemen, is volgens de Bijbel Pi-Hachirôth. Het Hebreeuwse woord Pi betekent “mond”. Ha betekent “de” of “van de”. De vertaling van het woord chirôth weet men officieel niet. Toch hoeft het niet moeilijk te zijn. Het is wat de Engelsen een gorge noemen, dat wil zeggen een ravijn. In het Nederlands zou dat het woord grot zijn. Pi-Hachirôh betekent dus: de mond van de ravijnen, van de gorges, van de wadi’s, van de grotten.

Baäl-Zefon

Vervolgens staat er dat de kinderen Israëls zich zouden legeren “voor Baäl-Zefon, daar tegenover”. Baäl-Zefon is de naam van de plaats tegenover Nuweiba, aan de andere oever van de Golf van Akaba. De vraag is, of daar op die andere oever ook een plaats te vinden is? Nee, maar er zijn wel kaarten in omloop waarop ruïnes aangegeven worden, precies tegenover Nuweiba. Daar is ook een strand met een glooiende helling en daar zou deze plaats Baäl-Zefon gelegen moeten hebben.

Migdol

Verder wordt er gesproken over de plaats Migdol. De kinderen Israëls waren opgesloten tussen de zee en Migdol. Migdol betekent: een fort in de zin van een uitkijkplaats; een verhoogde plaats waarvan men uitzicht heeft. Helemaal aan de noordkant, daar waar het strand van Nuweiba smal wordt, liggen de ruïnes van een militair fort uit de tijd van het Turkse Rijk. Het is een groot rechthoekig gebouw. Een plaatselijke archeoloog deed daar opgravingen en vertelde dat het fort uit de negentiende eeuw was. Ze waren bezig om het te herstellen naar hoe het er oorspronkelijk uit heeft gezien. Hij beweerde dat het fort gebouwd was op nog oudere fundamenten. Op een terrein naast het fort wees hij militaire verblijven aan. Ook had hij het onderstuk gevonden van een grote ronde toren. Nuweiba is een strategisch punt en de Turken vonden het indertijd nodig om het te bewaken. Waarschijnlijk vonden de Egyptenaren dat, 2000 à 3000 jaar daarvoor, net zo nodig.

Landbrug

Op het strand van Nuweiba zijn militaire opslagplaatsen. In 1967, tijdens de Zesdaagse Oorlog, zijn Israëlische schepen uit Eilat daar geland. Het was toen een volstrekt kaal strand. Legers werden aan land gezet en hebben toen de Sinaï- woestijn veroverd. In zes dagen zijn ze de woestijn doorgetrokken naar Suez. In wezen hebben ze dezelfde route genomen als de kinderen Israëls indertijd, maar dan achterste voren. Die legers bouwden op het strand opslagplaatsen en militaire onderkomens, van waaruit ze nog jaren daarna het gebied hebben bewaakt. Zo is daar een moderne badplaats uit ontstaan met verschillende hotels. Tegenwoordig wordt er op een groot deel van het strand gebouwd. Er is een dorp met een haven van waaruit veerboten naar Akaba gaan. In de zee liggen twee boeien waar de boten omheen moeten varen. Dat is omdat de zee daar ondiep is. Er bevindt zich namelijk een landbrug onder water. Als je recht oversteekt is het diepste punt van die landbrug 300 meter, niet meer. De zee is daar normaal 800 tot 1000 meter diep en op sommige plaatsen in de Golf van Akaba zelfs tot 1800 meter. De hellingshoek van de bodem van de landbrug is niet 45 graden, zoals bijna overal aan de kust, maar 6 graden. De conclusie is dat het heel goed te lopen zou zijn als het droogvalt. Deze landbrug is ongeveer 1 tot 1,5 kilometer breed en is ontstaan omdat aan weerskanten twee wadi’s in de zee uitkomen die materiaal meebrengen.

Deze landbrug moet de plek zijn waar de kinderen Israëls door de Schelfzee zijn getrokken. Er is geen andere plek te vinden die voldoet aan alles wat de Bijbel hierover zegt, inclusief de plaatsnamen. De route die de kinderen Israëls hebben genomen, is nu ook te begrijpen. Ze zouden om de kop van de Golf van Akaba heengaan naar de berg Sinaï, waarvan we nu mogen aannemen dat die in Saoedi-Arabië ligt. Maar de Heer zei dat ze terug moesten gaan om een andere route te nemen. Het gevolg was nu dat de legers van Farao hierbij omkwamen in de Golf van Akaba.

Foenicische pilaar

Jonathan Gray en wijlen Ron Wyatt beweren dat er aan de overzijde van de Golf van Akaba, in Saoedi-Arabië, een Foenicische pilaar zou staan. Deze pilaar zou 3000 jaar oud zijn en inscripties bevatten. Er zou op te lezen zijn dat hij geplaatst is door koning Salomo ter herinnering aan de doortocht door de Schelfzee van de kinderen Israëls onder leiding van Mozes. Volgens Ron Wyatt is deze pilaar in Saoedi-Arabië inmiddels weggehaald, maar hij zegt dat er ook één staat aan de kant van Nuweiba, met exact dezelfde vorm. En inderdaad blijkt er een pilaar aan het zuideinde van het strand te staan, langs de doorgaande weg naar Sharm el Sheikh, precies in de bocht, namelijk daar waar de weg de bergen in gaat. Het is niet bekend of dat de originele locatie is. Mogelijk is hij verzet in verband met de aanleg van de asfaltweg. Hij staat in beton en is ongeveer drie meter hoog. Helaas is hij zwaar geërodeerd en eventuele inscripties zijn onleesbaar. De plaatselijke bewoners weten niet wat het voorstelt en waarom hij daar staat. Toch is het ook weer een bewijs dat dít de plek van de doortocht moet zijn geweest en het impliceert dat de berg Sinaï wel degelijk in Saoedi- Arabië ligt.

Een sterke oostenwind

Toen Mozes zijn hand uitstrekte over de zee, zo deed de HEERE de zee weggaan, door een sterken oostenwind, dien gansen nacht, en maakte de zee droog, en de wateren werden gekliefd. ^{Exodus 14 : 21}

De Heere maakte de zee droog door een sterke oostenwind afkomstig uit Midian (Saoedi-Arabië). Het Hebreeuwse woord voor droog is “charaba”. Dit wordt geschreven met de letters: Chet – Resh – Beth – Hee. De getalswaarde is: 8 – 200 – 2 – 5. In het woord charaba vinden we het woord “araba” terug. Een deel van het Jordaandal wordt nu nog aangeduid met araba. Omdat het woord charaba “droog” betekent, verklaart dat waarom het woord araba met: woestijn; droge plaats of wildernis wordt vertaald. Araba wordt geschreven met een Ajin – Resh – Beth – Hee. De getalswaarde is: 70 – 200 – 2 – 5. Officieel is het ngaraba. Maar de ng-klank spreek je niet makkelijk uit en daarom wordt het weggelaten.

22. En de kinderen Israëls zijn ingegaan in het midden van de zee, op het droge; en de wateren waren hun een muur, aan hun rechter hand en aan hun linkerhand.
29. Maar de kinderen Israëls gingen op het droge, in het midden der zee; en de wateren waren hun een muur, aan hun rechter hand en aan hun linkerhand. ^{Exodus 14 : 22 , 29}

Het woord “droge” in deze verzen is een ander Hebreeuws woord dan het woord “droog” uit vers 21. Hier wordt het woord “jabasa” gebruikt. Dat betekent: stevig of hard. Het volk liep dus over een stevige, harde weg. Het Hebreeuwse woord dat hier voor muur gebruikt wordt betekent “bescherming”. Dus de wateren waren als een bescherming om het volk heen, zowel rechts als links.

Het is bekend dat in het gebied van de Golf van Akaba soms een zeer sterke oostenwind voorkomt. Zo’n oostenwind wordt een Siroccowind genoemd. De naam Sirocco is waarschijnlijk van Egyptische oorsprong. Het is niet een normale oostenwind, maar het is een valwind, dat wil zeggen een wind die naar beneden valt. Deze wind komen we vaker in de Bijbel tegen. Denk maar aan verschillende geschiedenissen die zich afspelen op het meer van Galilea. Daar kon het ook zo stormen. Dat gebeurde niet door een normale wind, maar door een valwind.

Men weet niet goed hoe een Sirocco ontstaat. Het heeft te maken met depressies. Het bijzondere van een Sirocco is dat hij gewoonlijk uit het oosten tot zuiden of zuidoosten komt en bijzonder droge lucht aanvoert. Als een Sirocco op komt zetten, daalt de luchtvochtigheid met 40 procent. Wanneer je bijvoorbeeld last hebt van je luchtwegen, dan houd je het niet uit. Het voelt aan alsof je uitdroogt, alle vocht wordt uit je wegtrokken. Maar hoe hebben de kinderen Israëls in zo’n storm de oversteek kunnen maken? Op deze vraag geeft de Bijbel geen antwoord, misschien was de storm gaan liggen en staken ze toen pas over.

Wat gebeurde er met de wateren van de zee?

3. De HEERE is een krijgsman; HEERE is Zijn Naam!
4. Hij heeft Farao’s wagenen en zijn heir in de zee geworpen; en de keure zijner hoofdlieden zijn verdronken in de Schelfzee.
5. De afgronden hebben hen bedekt; zij zijn in de diepten gezonken als een steen. ^{Exodus 15 : 3-5}

Het woord afgronden in vers 5 verwijst naar Genesis 1 : 2, waar ook over afgrond wordt gesproken. Hiermee wordt duidelijk gemaakt dat de doortocht van de kinderen Israël door de Schelfzee een illustratie is van de grote vloed uit Genesis 1 : 2, waardoor de toenmalige wereld verging. Het is dus een herinnering aan een eerder oordeel Gods.

En door het geblaas van Uw neus zijn de wateren opgehoopt geworden; de stromen hebben overeind gestaan, als een hoop; de afgronden zijn stof geworden in het hart der zee. ^{Exodus 15 : 8}

In dit vers wordt beeldspraak gebruikt, namelijk “door het geblaas van Uw neus”. Het woord neus wordt in de Bijbel ook wel vertaald met “toorn”. Het idee hierachter is dat men gaat snuiven als men kwaad wordt. De Heer werd dus toornig, waardoor de wateren niet meer stroomden, omdat ze opgehoopt werden en omhoog stonden.

Verder lezen we in het vers dat “de afgronden stof zijn geworden”, dat wil zeggen dat ze droog waren. ^-info- De uitdrukking “stof worden” is in het Hebreeuws “kafa”. Dit woord heeft het Strongnummer: 7087. Kafa wordt vertaald met: krimpen; samentrekken met de gedachte dat iets hard wordt of stijver wordt. In de Bijbel kennen we de uitdrukking “de sterren trekken hun glans in” of “de sterren trekken samen”. Hiermee wordt bedoeld dat de sterren zich niet naar buiten toe uitspreiden, maar dat ze krimpen. Als sterren krimpen, dan wil dat niet zeggen dat ze kleiner worden of dichter bij elkaar gaan staan. Het wil zeggen dat ze hun licht niet laten schijnen. Als water krimpt en stevig wordt, noemen we dat ijs. Volgens een Engels woordenboek kan het woord kafa vertaald worden met “to shrink” of “to congeal”. De vertaling van to shrink naar het Nederlands is: krimpen; zich verdikken; gestremde melk (= melk die zich verdikt); bevroren water. De vertaling van to congeal is: een vloeistof wordt hard in de zin van stremmen, stollen of bevriezen. In beide gevallen geeft het woordenboek aan dat het Hebreeuwse woord kafa, toegepast op water, de betekenis heeft van “bevriezen”.

De vraag is nu: hoe bevroor het water van de Schelfzee? Om je dat voor te stellen, neem je een veldfles met water en doop je de hoes om de fles in water, zodat deze doordrenkt is. Hang daarna de fles aan bijvoorbeeld het spatbord van een auto of motor. Als je snel genoeg rijdt, bevriest het water in de veldfles. De wind die erover gaat, werkt verdamping in de hand, waardoor warmte wordt weggetrokken. Ondanks een hoge buitentemperatuur zal het water in de fles afkoelen en kan het zelfs bevriezen, zolang de wind maar hard genoeg is. Wat gebeurde er dus met het water van de zee uit Exodus 14 : 21? Het bevroor. Zeer droge lucht kwam over het water heen en daardoor verdampte het. Vervolgens werd het met grote kracht weggeblazen en koelde het verschrikkelijk snel af en bevroor het. Vers 8 bevestigt dit, want hier lezen we dat “de afgronden stof zijn geworden”. We kunnen hiervoor nu ook lezen: ze zijn “ijs” geworden. Dit betekent dat er links en rechts geen muren van water, maar van ijs stonden. Als ijs dooit, komt het in beweging vanwege de druk van het water. De Egyptenaren, die het volk Israël vervolgden, werden dus door het ijs geplet. Het was natuurlijk wel een wonder Gods.

Koraal in de Rode Zee

In heel de Rode Zee wordt veel gedoken naar koraal. Wat de Rode Zee bij Nuweiba betreft, daarover wordt vermeldt dat het koraal aldaar qua vorm afwijkt van al het andere in de Rode Zee. In Nuweiba wordt speciaal gedoken en gesnorkeld op de plaats waar onder water de landbrug is. Normaal gesproken ontstaat koraal niet op zand. Maar het is daar ontstaan op allerlei rommel dat in het water ligt. Rapporten geven aan dat men daar onder andere de contouren heeft gevonden van menselijke en dierlijke geraamtes en van wagenwielen.

Datering

En zij zullen uw stem horen; en gij zult gaan, gij en de oudsten van Israël, tot den koning van Egypte, en gijlieden zult tot hem zeggen: De HEERE, de God der Hebreeën, is ons ontmoet; zo laat ons nu toch gaan den weg van drie dagen in de woestijn, opdat wij den HEERE, onzen God, offeren! ^{Exodus 3 : 18}

Nergens in de Bijbel staat de datum van de doortocht door de Schelfzee. Naar aanleiding van dit vers moet het op de zeventiende van de eerste maand geweest zijn, want ze vertrokken op de vijftiende en ze namen de weg van drie dagen in de woestijn.

^-info-

Want als de wateren wederkeerden, zo bedekten zij de wagenen en de ruiters van het ganse heir van Farao, dat hen nagevolgd was in de zee; er bleef niet een van hen over. ^{Exodus 14 : 28}

Het “ganse heir” van Farao ging ten onder in de zee, dat wil zeggen de hele staat Egypte ging ten onder. Alles wat aan de macht was en een positie had, kwam bij deze gelegenheid om. God gaf een oordeel over Egypteland, namelijk over het hele rijk van Farao. We kunnen deze gebeurtenis in de Egyptische geschiedenis dateren aan het einde van het Middenrijk, de ondergang van het Middenrijk en de daarmee gepaard gaande inval van de Hyksos in Egypte.

Wie zijn de Hyksos? Men heeft lang gedacht dat het de Israëlieten waren. Maar logischer is dat het de Amalekieten waren. Toen het volk aan de andere oever van de Schelfzee was, kwam Amalek om tegen hun te strijden. (Exodus 17 : 8-16) Amalek was niet in staat om Israël te verslaan. Maar waar gingen die Amalekieten vervolgens naar toe? Ze zijn naar Egypte gegaan en hebben het land overvallen. Ze konden het land gewoon binnenlopen, want er was geen leger en geen Farao meer. Het land lag plat. Dat betekende de ondergang van het Middenrijk en het begin van de dynastieën van de Hyksos.

Deze studiereis over “Van Hermon tot de Rode Zee” is uitgewerkt in drie delen. Om verder te lezen selecteert u deel 2 van dit onderwerp.

 

 

 

---

Dit is een bewerking van de Brochure "Van Hermon tot Rode Zee" 

Naar de oorspronkelijke geraadpleegde studieonderwerpen en aanverwante studies bijbelezingen:   C235 Sodom en Gomorra. C239 Galilea en Judea. Coll031 Het Jordaandal. Coll037 De dag des Heeren. A298 De Olijfberg en de berg Hor. door: Ab Klein Haneveld. 

auteur: Renate Vos Mobach. | Merendeel foto's: † Wim de Goeij.



Video: door Erwin Vos, met uitleg van de reis in 2007 vindt u hier. Tevens zijn er op de site van het NBC nog video-impressies te bekijken van deze reis uit 2018, door Marco Plomp en de video "Ab vertelt", door Jouke koning. Ook is er een reisverslag, geschreven door Renate Vos Mobach, te lezen.

https://www.bijbelspanorama.nl/  https://www.bijbelstudie.nl/